ارتباط با ما : info@behrazm.ir

اثرات یاد خداوند بر سلامت

اعتقاد به خداوند و یاد او دارای اثرات بسیار چشمگیر در همه ابعاد زندگی بشر است. انسان موجودی متمایز از سایر موجودات است. این حقیقت که انسان دارای دو بعد اساسی و اصلی جسم و جان است او را از سایر آفریده‌ها متمایز می‌سازد. تأثیر گذاری این دو بعد بر یکدیگر بسیار قابل توجه است. به گونه ای که در پدیده‌هایی مانند ورزش و تغذیه گرچه به نظر می‌رسد سلامت جسم را نشانه می‌روند اما اثرات چشمگیر آن‌ها در سلامت روانی افراد کاملاً مشهود است. در مقابل مسائلی مانند توجه به معنویات و یاد خداوند که در ابتدا سلامت جان و روان انسان را به ذهن متبادر می‌کند، اما اثراتی روشن بر جسم او نیز دارد. در این نوشتار به بیان کوتاهی از یاد خداوند و اثرات آن بر روان و تن انسان می‌پردازیم.

آثار یاد خداوند بر سلامت روان

یکی از مهم‌ترین ابعاد زندگی انسان روح وروان اوست. اثرات ایمان و اعتقاد به خداوند متعال در آرامش و طمأنینه و جلوگیری از اضطراب و احساس نا امنی کاملاً محسوس بوده واین امر در کلمات دانشمندان مسلمان و غیر مسلمان به خوبی بیان شده است.

«ایمان باعث بهجت و انبساط، خوش بینی، روشندلی، امیدواری، آرامش خاطر، لذت معنوی و کاهش ناراحتی‌ها و بهبود روابط اجتماعی می‌شود». انسان کامل، ص 76.

هنری لینک روانشناس آمریکایی می‌نویسد: «در نتیجه تجربه طولانی خود در اجرای آزمایش‌های روانی به این موضوع پی‌برده‌ام که افراد متدین و کسانی که به معابد رفت و آمد می‌کنند، دارای شخصیتی قوی تر و بهتر از بی‌دینان و یا کسانی هستند که هیچ وقت به عبادت خداوند نمی‌پردازند». قرآن و روانشناسی، ص 367

روانکاو دیگری به نام ابریل می‌گوید: «انسان متدین واقعی هرگز دچار بیماری روانی نخواهد شد». بهداشت و سلامت روان، ص 65،

کارل یونگ (روانکاو) نیز بیان می‌کند: «از میان بیمارانی که در نیمه دوم عمر خود به سر می‌برند (35 سالگی به بعد) حتی یک بیمار را نیز ندیدم که اساساً مشکلش نیاز به گرایش دینی نباشد به جرأت می‌توانم بگویم که تک تک آن‌ها به این دلیل قربانی بیماری روانی شده بودند که آن چیزی که ادیان موجود در هر زمان به پیروان خود می‌دهند فاقد بودند و فرد فرد آن‌ها تنها وقتی که به دین و دیدگاه‌های دینی بازگشته بودند به طور کامل درمان شدند». همان، به نقل از کارل گوستاویونگ، ص 336

یاد خدا باعث آرامش قلب‌ها

ذکر و یاد خدا از مهم‌ترین عوامل آرامش در انسان است تا آن جا که بعضی آن را نیرومندترین عامل دانسته‌اند. «نیرومندترین عاملی که می‌تواند هرگونه اضطراب و نابسامانی درون انسان را به آرامش و اطمینان مبدل سازد، مناجات با خداوند و ذکر پروردگار است». اسلام و تعلیم و تربیت، ص 21.

اما ظاهراً خداوند آن را یگانه عامل دانسته است. «الَّذِینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکرِ اللَّهِ أَلا بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آن‌ها کسانی هستند که ایمان آورده‌اند ودل‌هایشان به یاد خدا مطمئن (و آرام) استآگاه باشید با یاد خدا دل‌ها آرامش می‌یابد!» سوره رعد، آیه 28.

یاد خدا باعث روشنی سینه‌ها و قوت روح انسان

در کلمات امیرالمؤمنین علی (ع) به موارد متعددی از آثار و برکات ذکر اشاره شده است. مواردی مثل، روشنی سینه‌ها، آرامش قلب‌ها، داروی بیماری‌های روح، قوت روح و نور قلب‌ها که همه این‌ها بیانگر اثرات یاد خدا در سلامت روان انسان است.

«ذِکرُ اللَّهِ جَلَاءُ الصُّدُورِ وَ طُمَأْنِینَةُ الْقُلُوبِ؛ یاد خدا روشنی سینه‌ها و آرامش قلب‌ها است». غررالحکم و دررالکلم، ص 189

«ذِکرُ اللَّهِ دَوَاءُ أَعْلَالِ النُّفُوسِ؛ یاد خدا داروی شفابخش ناراحتی‌های روحی است». همان ص 188.

«مُدَاوَمَةُ الذِّکرِ قُوتُ الْأَرْوَاحِ؛ همیشه به یاد خدا بودن عامل قوت روح است». همان، ص 189.

«ثَمَرَةُ الذِّکرِ اسْتِنَارَةُ الْقُلُوبِ؛ ثمره یاد خدا، نورانی شدن روح و قلب است» همان

انسان در سایة ذکر مداوم، خود را در همجواری دائم با خداوند کریم می‌بیند و این احساس همجواری به وجود آورندة سلامت روان در انسان و دور کنندة ناراحتی‌ها و بیماری‌های روح و روان است.

اعتقاد به خداوندی که هم نزدیک است و وضعیت و مشکلات و نابسامانی‌ها را از نزدیک در نظر دارد و هم اجابت کننده است اثرات روشن و واضحی در آرامش و اطمینان و ایجاد سکینه در قلب‌ها دارد. کسی که چنین ایمانی دارد اضطراب‌ها و ناراحتی‌ها روح و روان او را متشنج و آشفته نمی‌سازد بلکه از خداوندی که قریب و مجیب است طلب یاری می‌کند.

همه دلهره‌ها و اضطرابات و ناامنی‌های انسان در پرتو اعتقاد به تک تک صفات باریتعالی قابل جبران و درمان است. خداوند متعال با داشتن اسماء الحسنی با هر اسمش مشکلی از مشکلات و معضلی از معضلات انسان را کفایت می‌کند و او را از احساس نا امنی و ناتوانی رهایی می‌بخشد.

اثرات یاد خداوند در سلامت تغذیه
غذا از جمله نعمت‌های الهی است که خدا به همه موجودات زنده و به طور خاص به انسان عنایت فرموده تا با استفاده از آن تجدید قوا نموده و در جهت رسیدن به کمال حقیقی خویش گام بردارد. اما آنچه در تغذیه انسان مهم است و برای اینکه انسان علاوه بر رشد و تقویت بعد مادی، از غذایی که می‌خورد، لذت برده و غذایش پربرکت گردد و هر دو بعد وجودش نیز همزمان رشد کنند، توجه به توصیه‌های دینی در این زمینه است که در صدر همه این توصیه‌ها، یاد خداوند قرار دارد.

بر زبان آوردن نام خدا در خوردن غذا

نام خدا در شروع غذا باعث می‌شود، فرد همیشه بداند که تنها هدف از خوردن، رشد جسمی نیست بلکه با نام خدا روحش را نیز رشد می‌دهد و همزمان با رشد و تعالی روح، باعث سلامت و مصونیت از ضررهای احتمالی آن غذا است. این حقیقت به بیان‌های متعدد و موکدی از سوی معصومین (ع) بیان شده است.

امام علی (ع) خطاب به فرزند خویش امام حسن (ع):‌ فرزندم هیچ لقمه سرد و گرمی را مخور و هیچ جرعه کم و زیادی را منوش، مگر آن که پیش از خوردن و نوشیدن بگویی:

خداوندا من در خوردن و نوشیدن خویش، سلامت از درد و رنج آن و توان یابی با آن برای انجام دادن طاعت، یاد آوردن و سپاس گزاری تو، تا زمانی که این خورده و نوشیده را در بدنم باقی می‌گذاری، می‌خواهم و نیز با نیرویی که از این به من می‌دهی مرا به پرستش خویش بر انگیزی و نیکو پرهیز کردن از نافرمانی‌ات را به من الهام فرمایی.

اگر این کار را کردی از درد و رنج و از گزندهای احتمالی آن در امان می‌مانی. دانش نامه احادیث پزشکی، ص 391

اثر یاد خداوند در پیشگیری از سوء هاضمه

شاید برای اثبات این مدعا در عرصه علمی نیاز به کارهای تحقیقی باشد و هنوز از نظر علمی چگونگی مکانیسم آن بیان نشده باشد اما در آموزه‌های دینی بر این مطلب تاکید شده است که یاد خداوند از بدگواری غذا پیشگیری می‌کند.

امام علی (ع) در سفارش‌های خود به کمیل فرمودند:

به گاه غذا خوردن، از آن کسی نام ببر که با وجود نام او، دیگر هیچ دردی زیان نمی‌رساند و نامش شفای همه بیماری‌ها و نا تن درستی‌هاست. همان

امام صادق (ع) به نقل از پدرانش (ع) که امیر مومنان (ع) فرمودند: هیچ گاه به بد گواری غذا مبتلا نشده‌ام. پر سیدند: چرا؟ فرمود: هیچ لقمه ای به سوی دهان نبرده‌ام مگر این که نام خدا را بر آن یاد کرده‌ام. همان

تکرار نام خداوند برای هر غذا

شخصی می‌گوید به امام صادق (ع) گفتم: من گاه احساس بد گواری می‌کنم.

فرمود: آیا نام خدامی بری؟ گفتم: بسم الله هم گفته‌ام.

فرمود: شاید غذاهای گوناگون می‌خوری؟ گفتم: آری.

فرمود: برای هر گونه بسم الله می گویی؟

گفتم: نه.

فرمود: از همین جاست که به بد گواری گرفتار می‌شوی. همان، ص 392

از احادیث استفاده می‌شود که صحبت کردن در میان غذا خوردن نیز عملی مکروه است و در صورت وجود این مسئله باید نام خداوند تکرار شود.

فردی می‌گوید: نزد امام صادق (ع) از این که پس از خوردن غذا از آن آزار می‌بینم، اظهار ناراحتی کردم.

فرمود: بسم الله نمی‌گویی؟ گفتم: بسم الله هم می گویم، اما غذا مرا آزار می‌دهد.

فرمود: آیا هنگامی که با سخن گفتن، رشته بسم الله پیشین را می‌گسلی و سپس بار دیگر به غذا ادامه می‌دهی، دوباره نام خدا را می‌بری؟‌

گفتم: نه.

فرمود: از همین جاست که غذا به تو زیان می‌رساند. زنهار که اگر به گاه ادامه دادن به غذا نام خدا را می‌بردی، غذا تو را زیان نمی‌رساند. همان، ص 392

شاید رمز و راز این موضوع این باشد که انسان در موقع صرف غذا توجه و تمرکز خود را بر غذایی که می‌خورد معطوف سازد و نه امور دیگر. اینکه طبق آیه قرآن:فَلْیَنظُرِ الْإِنسَانُ إِلَی طَعَامِهِ. (سوره عبس، آیه 24) یعنی آدمی باید به غذایش، خوراکش و به آنچه می‌خورد توجه داشته باشد. به خود غذا، آفریننده آن، اثرات آن، حلال و حرام بودن آن، سلامت آن و سایر امور دینی و بهداشتی توجه داشته باشد.

البته باید دانست که بردن نام خدا در شروع غذا در صورتی آثار و پیامدهای مذکور را دارد و انسان را از زیان آن غذا حفظ می‌کند که یاد خدا در کنار مراعات آداب بهداشتی مربوط به خوردن باشد. و به عبارتی یاد خدا فقط لقلقه زبان نباشد بلکه یاد خدا باز دارنده انسان باشد از آنچه برای او ضرر دارد. بنا بر این چنین نیست که انسان هر غذایی را که دوست دارد و به هر میزانی که می‌خواهد بخورد و انتظار هیچ زیانی هم نداشته باشد. بلکه باید ذکر نام خدا در آغاز غذا خوردن انسان را به مراعات بیشتر آداب شرعی و بهداشتی غذا خوردن بر انگیزد.

امام علی (علیه السلام) در این مورد فرمودند: "هرکس می‌خواهد غذایی او را آزار ندهد تا گرسنه نشده چیزی نخورد و آن گاه هم که خواست بخورد، بگوید: "بسم الله و بالله ". همچنین امام صادق (علیه السلام) به فردی که از "غذا خوردن" دچار اذیت و ناراحتی می‌شد، فرمودند: در ابتدای غذا خوردن "بسم الله" بگو و هر وقت ما بین طعام، سخن گفتی، بعد از فراغت از سخن، باز "بسم الله" بگو و نیز فرمودند: هرگاه چند ظرف غذا باشد. بر هر ظرفی یک "بسم الله" بگو و اگر بیم آن داری که فراموش کنی، بر هر ظرفی نام خدا بری، بگو: "بسم الله علی اوله و آخره".


هم غذا شدن با شیطان

در روایات آمده غذایی که نام خدا بر آن برده نشود، غذایی است در جهت رشد بعد مادی و حیوانی فرد و شیطان نیز در خوردنش مشارکت می‌کند. بنابراین آن غذا، طعامی بی‌برکت و مضر بر انسان خواهد بود، چون غذایی که نام خدا بر آن برده نشود، غذای مخصوص شیطان و پیروانش است.

از پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نقل شده است کهابلیسگفت :
پروردگارا! هر یک از آفریده‌هایت رزق و روزی دارند، رزق و روزی من چیست؟ خدای تعالی فرمود:هر چه نام من بر آن برده نشود، رزق و روزی توست .
شاید بعید به نظر برسد که شیطان در غذای انسان شریک شود، چون او با چشم ظاهر دیده نمی‌شود. اما در تأیید حدیث شریف قبل، پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله در جواب کسی که پرسید: آیا شیطان با انسان در غذا خوردن شریک می‌شود و از غذایی که انسان می‌خورد او هم می‌خورد؟ فرمودند: بلی.اگر در سفره‌ای که گسترده شد، نام خدا به میان نیامد و "بسم الله" گفته نشد، شیطان نیز بر سر سفره می‌نشیند و از غذاهای آن سفره می‌خورد وبرکت از آن سفره غذا برداشته می‌شود .

منابع:

تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد: غررالحکم و دررالکلم، مکتب الاعلام الاسلامی، بی‌جا، چاپ اول، بی‌تا

حجتی، سید محمد باقر: اسلام و تعلیم و تربیت، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی، بی‌جا، بی‌تا

قاسمی، سلیمان: بهداشت و سلامت روان، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، تهران، چاپ اول، 1388.

محمدی ری شهری، محمد: میزان الحکمه، ج 4، احمد رضا شیخی، دارالحدیث، قم، چاپ اول، 1377

مطهری، مرتضی: انسان کامل، انتشارات صدرا، تهران، چهاردهم، 1375

- محمدی ری شهری - محمد، دانش نامه احادیث پزشکی، دکتر حسین صابری، انتشارات دار الحدیث،1386
نجاتی، محمد عثمان: قرآن و روانشناسی، عباس عرب،چاپ آستان قدس رضوی، مشهد، هفتم، 1386.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک