ارتباط با ما : info@behrazm.ir

 

شایع‌ترین علل یبوست:

مصرف غذاهایی با میزان فیبر کم، بی تحرکی، حاملگی، مصرف مقادیر کم مایعات، استرس، مسافرت، بعضی بیماری‌ها (سندرم روده تحریک پذیر، کم کاری تیروئید، فیبروز کیستیک، مشکلات مغزی، بیماری‌های عصبی) و بعضی داروهااز مهم‌ترین علل ایجاد یبوست هستند.

راه‌های پیشگیری از یبوست:

پیش از بکار بردن ملین‌ها بهتراست تغییراتی در شیوه زندگی بدهید که باعث بهبود نامنظمی حرکات روده شود،  این تغییرات عبارت‌اند از:

1- خوردن غذاهای حاوی فیبر زیاد

2- نوشیدن مقادیر زیاد مایعات به صورت روزانه (8-6 لیوان)

3- ورزش منظم (اگر شخصی ازصندلی چرخ دار استفاده می‌کند، انقباض عضلات شکم و بالا آوردن پاها به درمان یبوست کمک می‌کند).

4- کاهش مصرف شکر،  کیک، شکلات، پنیر

 چکونگی اثر ملین‌ها بر بهبود یبوست

ملین‌ها به طرق مختلف عمل می‌کنند و میزان کارایی هر نوع ملین از شخصی به شخص دیگر متفاوت است.

داروهای ملین به اشکال مختلف قرص، کپسول، شربت، پودرها (به صورت محلول در آب یا آب میوه)، انما و شیافوجود دارند.

انواع داروهای ملین:

       ملین‌های حجیم کننده: این ملین هاحجم مدفوع را افزایش داده و مدفوع را نرم می‌کنند. با مصرف چند روز از این داروها یبوست بر طرف می‌شود. متاموسیل و سیتروسل داروهای ملین حجم دهنده می باشندو استفاده طولانی مدت از آن‌ها بی خطر است.

    - داروهای ملین حجم دهنده بایستی به صورت خشک بلعیده نشوند و با مایع مخلوط شوند.

     - برای اینکه داروهای ملین به طور صحیح عمل کنندو روده دچارانسداد نشود، بایستی مقدار کافی مایع مصرف شود.

     - اثر این نوع داروهای ملین بعد از 12 ساعت و در بعضی موارد بعد از 3-2 ساعت دیده می‌شود.

ملین‌های محرک:این نوع از ملین‌ها سرعت حرکات روده را افزایش می‌دهند. اثر این ملین‌ها درصورتی که با غذا خورده شود کاهش می‌یابد. این نوع ملین‌ها غالباً در موقع خواب مصرف می‌شوند.

   ملین‌های اسموتیک:این ملین‌ها با کشیدن آب به داخل روده باعث می شوندمدفوع نرم تر شده و به آسانی عبور کند. این ملین‌ها به چند دسته تقسیم می‌شوند:

    نمک‌ها (نمک‌های منیزیوم، سدیم، فسفات): این ملین‌ها در درمان طولانی مدت یبوست استفاده نمی‌شوند. غالباً نیم تا 3 ساعت بعد از مصرف اثر دارو ظاهر می‌شود. زمانی که مقادیر زیاد دارو با معده خالی مصرف می‌شود، اثر دارو سریع تر می‌باشد.

لاکتولوز: این ملین‌ها برای درمان طولانی مدت یبوست استفاده می‌شوند.. غالباً بعد از یک تا دو روز اثر دارو ظاهر می‌شود.

عوارض جانبی و نحوه عمل داروهای ملین

عوارض جانبی

نحوه عمل

نوع ملین

نفخ شکم- دردشکم- اسهال- تهوع-  تجمع گاز- احساس تشنگی زیاد- انسداد روده (برای جلوگیری از انسداد روده بایستی مقداری آب نوشیده شود).

ازبافت های اطراف بدن آب را به داخل کولون می‌کشد و باعث تسهیل عبور مدفوع می‌شود.

هپیراُسموتیک های خوراکی- شربت نمک‌های منیزیوم، شربت لاکتولوز، ماکروگل، انمای فسفات، سدیم سیترات، سوربیتول، سی لاکس

نفخ شکم- درد شکم- افزایش یبوست   (اگر آب کافی همراه آن مصرف نشود).

جاذب آب‌اند و باعث تشکیل مدفوع نرم و حجیم می‌شوند که باعث انقباض طبیعی عضلات روده می‌گردد.

حجم سازهای خوراکی- پسیلیوم-متاموسیل – موسیلیوم- پلی کاربوفیل

تحریک گلو- درد معده و روده- دردهای شکمی

افزایش رطوبت مدفوع که باعث افزایش حرکات روده بدون کشیدگی روده می‌شوند.

نرم کننده‌های مدفوع خوراکی- سورفاک، کولاس مینرال اویل

آروغ زدن- تجمع گاز- درد شکم- اسهال- تهوع - تغییر رنگ ادرار- تحریک رکتوم (مقعد)- درد شکم

محرک انقباضات ریتمیک عضلات روده برای دفع مدفوع

محرک‌های خوراکی-سی لاکس، بیزاکودیل، دوکوزات سدیم، شیاف‌های گلیسرول، سنا، شربت انجیر

مصرف ملین‌های خوراکی موجب کاهش جذب برخی از داروها و مواد غذایی در بدن می‌شوند ولی ملین‌های رکتال چنین عارضه ای را ندارند.

ملین‌های ترکیبی:بعضی محصولات ترکیبی از انواع مختلف ملین‌ها نظیر ملین‌های تحریک کننده و ملین‌های نرم کننده ساخته شده است ولی هیچ مزیتی نسبت به داروهای انفرادی ندارند. علاوه بر اینکه ممکن است باعث بروز عوارض بیشتری بشوند. به دقت به برچسب داروها دقت کنید تا بفهمید چند نوع ملین در یک محصول به کار رفته است.

مصرف داروهای ملین در کودکان

    داروهای ملین بایستی به کودکان زیر 6 سال بدون تجویز پزشک داده نشود (به دلیل اینکه علائم خود را به صورت دقیق نمی‌توانند توضیح دهند) و ممکن است به درمان‌های دیگر نیاز داشته باشند. قرص‌های بیزاکودیل نباید در بچه‌های زیر 6 سال مصرف شوند بخاطر این که بچه‌ها ممکن است قرص بیزاکودیل را جویده و در معده ایجاد حساسیت کنند.

مصرف داروهای ملین درسالمندان

در صورتی که داروهای ملین تحریک کننده به طور مداوم مصرف شوند باعث بدتر شدن ضعف، عدم تطابق، سرگیجه و احساس سبکی سردر سالمندان می‌شوند.  

 مصرف داروهای ملین درحاملگی:

 اکثر ملین هادر طول دوران بارداری قابل استفاده می‌باشند. در حاملگی غالباملین های حجم دهنده نرم کننده‌های مدفوع ترجیح داده می‌شوند. در صورت مصرف داروهای ملین در طول حاملگی بایستی به نکات زیر توجه نمود:

    - بعضی ملین‌ها به ویژه ملین‌های حجم دهنده محتوی مقادیر بالای شکر و سدیم می باشندکه ممکن است به صورت ناخواسته باعث افزایش فشار خون یا احتباس مایع در بدن شوند.

      - بایستی از مصرف ملین‌های نمکی حاوی منیزیوم، پتاسیم و فسفات در نارسایی عمل کلیه خودداری شود.

      - ملین‌های محرک در خانم‌های باردار ممکن است باعث بروز عوارض جانبی شوند.

-روغن کرچک به علت احتمال بروز انقباضات رحمی در خانم‌های باردار نباید مصرف شود.

 مصرف داروهای ملین درمادران شیرده

ملین‌های حاوی کاسکارا و دانترون ممکن است وارد شیر شوند. اگرچه مقدار داروی ملینی که وارد شیر می‌شود معمولاً ناچیز می‌باشد ولی مواردی از بروز اسهال در نوزادان گزارش شده است.

    تداخلات دارویی:

داروهای زیر نباید با داروهای ملین مصرف شوند: امانتادین، بلادونا، کلیدنیوم سی، اکسی بوتینین، تری هگزیفنیدیل، آتروپین، بی پریدین، دی سیکلومین، هیوسین، تولترودین

    استفاده همزمان از داروهای ملین با داروهای زیر پیشنهاد نمی‌شود. اما در بعضی مواردممکن است نیاز به تجویز این داروها باشد. در صورت نیاز به تجویز همزمان هر دارو پزشک مقدار دارو را تغییر می‌دهد. این داروها عبارت‌اند از:

آزاتیوپرین، سیکلوپورین، متادون، جین سنگ، دروپریدول، هیالورونیداز، لیکوریک، تترابنازین

سابقه پزشکی بیمار و سایر داروهایی که مصرف می‌کند ممکن است مصرف ملین‌ها را محدود کند. ملین‌ها می‌توانند با رقیق کننده‌های خون نظیر وارفارین (کومادین)، آنتی بیوتیک هایی نظیر تتراسایکیلین و سیپرفلوگزاسین و بعضی داروهای قلبی تداخل داشته باشد.

 هیچگاه دوز بیش از حد دارو را به کار نبرید مگر وقتی که پرشک به شما اجازه داده باشد.

مواردی که داروهای ملین نباید مصرف شود

 آپاندیسیت

   خونریزی روده با علت نامشخص

    برداشتن کولون با عمل جراحی

  دیابت نوع دوم (بعضی از ملین‌ها حاوی مقادیری زیادی شکر می‌باشند).

   بیماری قلبی

   فشار خون بالا (بعضی از ملین‌ها حاوی مقادیر بالایی سدیم می‌باشند که ممکن است باعث افزایش فشار خون شوند). 

استفاده صحیح از ملین‌ها

- تمام انواع ملین‌ها بایستی با حداقل 6 تا 8 لیوان آب خورده شود، تا مدفوع نرم تر شود.

- برای بیمارانی که از ملین‌ها به شکل بالک استفاده می‌کنند بایستی نکات زیر در نظر گرفته شود:

- بصورت خشک بلعیده نشوند و با مایع مخلوط شوند.

- برای اینکه داروهای ملین به صورت صحیح عمل کنند و روده دچار انسداد نشود بایستی مقدار کافی مایع مصرف شود.

- زمانی که از داروهای ملین به شکل بالک استفاده می‌شود بعد از 12 ساعت و دربعضی از افراد بعد از 2 تا 3 روز دارو اثر می‌کند.

درمان‌های طبیعی یبوست

خوردن یک قاشق چایخوری روغن کرچک در صبح زود.

نوشیدن محلول خاکشیر و آب گرم (نه داغ) به صورت ناشتا.

نوشیدن یک لیوان آب گرم که یک قاشق چایخوری عسل در آن حل شده است، دو بار در روز.

مصرف نصف فنجان آب پرتقال مخلوط با نصف فنجان روغن زیتون، دو بار در روز.

خوردن انجیرخشک و آلوخشک خیسانده.

خوردن مخلوط سبوس گندم با ماست.

نوشیدن مخلوط یک قاشق چایخوری شیره ذرت در یک لیوان آب

گیاهان سبوس دار را با شیر یا آب گرم مخلوط کنید و بنوشید.

نوشیدن آب قره قروط و آلو در صبح.

در کودکان: مخلوط آب کشمش و کمی کره، سه بار در روز.

شب دو عدد خرما را در آب خیس کرده و صبح روز بعد خرماها را له کنید و آن را سه بار در روز بخورید.

آب برخی میوه‌ها مانند: انبه، موز، سیب.

یک چهارم فنجان آب هویج، یک فنجان آب گوجه فرنگی و نصف فنجان آب کلم را مخلوط کرده و سه بار در روز میل کنید.

-نوشیدن مقادیر زیاد مایعات به صورت روزانه (6 تا 8 لیوان)

ورزش منظم به خصوص پیاده روی که معجزه می‌کند. (اگر شخصی از صندلی چرخ دار استفاده می‌کند، انقباض عضلات شکم و بالا آوردن پاها به درمان یبوست کمک می‌کند)

داروهای گیاهی ملین

دارو: گز علفی (Quercus infectoria )
مقدار مصرف: ۲۰ تا ۶۰ گرم (بر اساس سن بیمار)
روش مصرف: در کمی آب حل نموده و میل کنید.

دارو: ترنجبین (Alhagi camelorum )
مقدار مصرف: ۱۰ تا ۷۰ گرم (بر اساس سن بیمار)
روش مصرف: با کمی آب میل کنید.

دارو: شیر خشت (Cotoneaster numularia )
مقدار مصرف: تا ۱۰۰ گرم (بر اساس سن بیمار)
روش مصرف: با کمی آب میل کنید.

دارو: شکر سرخ (Saccharum offcinarum )
مقدار مصرف: تا ۱۰۰ گرم (بر اساس سن بیمار)
روش مصرف: با کمی آب میل کنید.

دارو: شکر تیغال (Echinops cephalotes )
مقدار مصرف: تا ۱۵ گرم
روش مصرف: بصورت دم کرده

دارو: دانه خاکشیر (Sisymbrium sophia )
مقدار مصرف: ۴ تا ۸ گرم
روش مصرف: با کمی آب سرد میل کنید.

دارو: میوه انجیر (Ficus carica )
مقدار مصرف: ۱۰ تا ۱۵ گرم
روش مصرف: بصورت خیسانده در آب گرم یا در شیر میل کنید.

دارو: روغن کرچک (Ricinus communis oil ) (ملین قوی)
مقدار مصرف: یک قاشق مربا خوری تا یک قاشق غذا خوری بر اساس سن و وضع بدنی بیمار.
توجه: این دارو بهترین و مناسب‌ترین و مطمئن‌ترین ملین‌هاست و برای کودکان هم مناسب است.

دارو: روغن بادام (Prunus amygdalus oil )
مقدار مصرف: ۱۵ تا ۶۰ گرم (بر اساس سن بیمار)

دارو: روغن نارگیل (Cocos nucifera oil )
مقدار مصرف: ۱۰ تا ۴۰ گرم (بر اساس سن بیمار)

دارو: روغن پنبه دانه (Gossypium hearbaceum oil )
مقدار مصرف: ۱۰ تا ۳۰ گرم (بر اساس سن بیمار)

دارو: روغن کنجد (Sesamum indicum oil )
مقدار مصرف: ۴۰ تا ۶۰ گرم (بر اساس سن بیمار)


دارو: روغن ذرت (
Zea mays or corn oil ):
مقدار مصرف: ۴۰ تا ۶۰ گرم (بر اساس سن بیمار)

دارو: روغن مغز گردو (Juglans regia oil )
مقدار مصرف: ۱۰ تا ۱۵ گرم (بر اساس سن بیمار

کم‌فیبرترین و پرفیبرترین خوراکی‌ها

در میان سبزی‌ها و میوه‌ها و دیگر مواد غذایی آن‌هایی که فیبر محلول و نامحلول زیادتری دارد جو، لوبیا، نخود، ذرت، خرما، اسفناج، گلابی و کلم بروکلی، آن‌هایی که فیبر متوسطی دارد سبزی خوردن، کرفس، برگ مو، هویج، سیب و پرتقال و آن‌هایی که فیبر کمتری دارد، انواع آبمیوه‌های صنعتی و خانگی، انگور، انواع کمپوت‌ها و میوه‌های بدون پوست است.

نکاتی قابل توجه

• مصرف آب فراوان در کنار سبزی‌های تازه می‌تواند کمک چشمگیری به رفع یبوست کند.

• فریزکردن، خشک‌کردن یا پختن میوه‌ها و سبزیجات باعث از بین رفتن فیبر نمی‌شود.

• فیبرها هم درصدی کالری دارند، اما میزان انرژی‌زایی آن‌ها از درشت مغذی‌ها بسیار کمتر است و میزان مصرف غذاهای فیبری در کودکان باید کمتر از بزرگسالان باشد.

• در میان انواع نان، نان سنگک و نان‌های جو و چاودار بیشترین فیبر را دارد و بهتر است برنج سفید را با برنج قهوه‌ای مخلوط و همراه سبزی، لوبیا سبز، عدس، کشمش و ماش طبخ و میل کنید.

• سالاد را با آبلیمو و روغن زیتون سرو کنید و از مصرف داروهای شیمیایی و گیاهی ملین و مسهل جدا اجتناب کنید، چرا که این داروها پس از مدتی بی‌اثر شده و با بی‌حس‌کردن اعصاب دستگاه گوارش از دفعات و میزان حرکات دودی روده برای جلو راندن و تخلیه مواد زاید می‌کاهد.

منابع:

1-     صانعی، صفدر نسخه شفا، انتشارات حافظ نوین،1388

2-     نجاری سهل آباد، محمد، فرهنگ خواص خوراکی‌ها،1391

3-     حاجی شریفی، احمد، دایره المعارف گیاه درمانی ایران،1388

پیامبر خدا (ص):

با سیا (سنا) درمان کنید زیرا اگر بنا بود چیزی مرگ را برگرداند سیا بود که آن را دفع می‌کرد.

دانشنامه احادیث پزشکی، ص 553


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک