ارتباط با ما : info@behrazm.ir

(زمان خواندن: 6 - 12 دقیقه)

مراقبت‌ها و درمان‌های پوستی در طب اسلامی

 

سلامت و زیبایی پوست یکی از مهمترین مسائل برای همه افراد است و نقش مهم و موثری دراعلام وضعیت سلامت فرد به دیگران دارد. عوارض مختلف پوست مانند زردی یا رنگ پریدگی، بر افروختگی، جوش‌ها و آکنه‌ها، کک و مک و سایر موارد درپوست انسان بیانی کلی از وضعیت روحی و سلامتی فرد را به نمایش می‌گذارد. از طرفی درخشندگی و با طراوت بودن پوست که سطحی‌ترین و آشکارترین لایه بدن انسان است تاثیری عمیق در بحث اعتماد به نفس و روحیه انسان دارداز این جهت توجه ویژه به سلامتی و زیبایی پوست اهمیتی خاص دارد. و جالب است بدانیم در توصیه‌های طبی اسلامی به نحو بارز و چشمگیری به محافظت از پوست توجه شده و در عین توجه ویژه به معنویت انسان، هرگز از رعایت و فرمان دادن به زیبائی، بهداشت و پاکی غفلت نشده است در این نوشتار سعی می‌شود به تعدادی از توصیه‌ها در این زمینه اشاره شود.

بهداشت پوست و مو

یکی از مهمترین موارد در بهداشت و زیبایی و شادابی پوست شستشو و تمیزی است که در اسلام به بهانه‌های مختلف بر آن تاکید شده است. انجام وضو چندین نوبت در شبانه روز و انواع و اقسام غسل‌های واجب و مستحب در این راستا توصیه شده‌اند.

رسول اکرم (ص) شخصاً به پاکیزگی علاقه فراوان داشت و در نظافت بدن و لباس بی نظیر بود. علاوه بر آداب وضو، اغلب روزها بدن خود را شستشو می‌داد و این هر دو را عبادت می‌دانست. نظافت تن و پاکی اندامش با قدس و طهارت روحش هماهنگ بود و به یاران و پیروان خود تأکید می‌کرد که سر و صورت، جامه و خانه‌هایشان راتمیز نگه دارند و وادارشان می‌ساخت خود را به ویژه در روزهای جمعه شستشو داده و معطر سازند که بوی بد از آنها استشمام نشود و آن گاه در نماز جمعه حضور یابند. (سیره و سخن پیشوایان، محمد علی کوشا).و استحمام جزء سیره و برنامه منظم زندگی ایشان بود همچنین قبل از حمام رفتن چیزی میل می‌کرد و هنگام بیرون آمدن سر خود را با عمامه می‌بست و ایمنی از سردرد را از خواص آن بر می‌شمردو می‌فرمود: " بر هر مسلمان لازم است (حداقل) در هر هفت روز یک بار غسل کند و در آن سر و تن خود را بشوید."(دانش نامه احادیث پزشکی، ص 251)

 

ماساژ درمانی و استفاده از چرب کننده‌ها

در طب اسلامی ماساژ و روغن مالی بدن قبل از استحمام را بسیار مفید دانسته و فرموده‌اند روغن مالی قبل از حمام چهره را باز و گلگون می‌کند.در خصال شیخ صدوق آمده است این عمل سنت حضرت زهرا (س) است و ایشان قبل از استحمام حسنین (ع) در طفولیت، ایشان را روغن مالی می‌کردند.انجام ماساژ کودک منافع دراز مدت و کوتاه مدت زیادی دارد. والدین با ماساژ بچه‌ها ارتباط مثبت و خوبی را با آنها برقرار خواهند کرد. ارتباط جسمی بین کودک و والدین از طریق ماساژ با روغن احساس عشق و علاقه و ارزش را در او تقویت می‌کند و این احساس، به رشد عزت نفس و اعتماد به نفس در کودک می‌انجامد.

تحقیقات نشان می‌دهد کودکانی که با محبت و مهربانی لمس می‌شوند، کمتر از آنانی که تماس محبت‌آمیز با والدین‌شان ندارند گریه می‌کنند یا بیمار می‌شوند. ماساژ، گردش خون را بهبود می‌بخشد و سیستم ایمنی بدن را نیز تقویت می‌کند. همین طورکمک می‌کند که مایع لنفی در سرتاسر بدن پخش شود و مواد مضر نیز از بدن دفع گردد.

تماس پوست با پوست همراه با استفاده از روغن مناسب رشد و نمو مطلوب را افزایش می‌دهد. روغن کمک می‌کند تا دست به آرامی روی بدن کودک حرکت کند. و بدون این که وقفه‌ای ایجاد شود، ماساژ انجام شود. روغن، پوست را مرطوب می‌کند و این کار باعث جلوگیری یا به حداقل رساندن خشکی پوست می‌شود. روغن‌هایی با بوی ملایم که سریع جذب پوست می‌شوند و پوست را تغذیه می‌کنند در اولویت هستند.

طبق روایتی از امام علی (ع) نیز روغن زدن به پوست فوایدی دارد مثلاً پوست را نرم می‌کند، بر توان مغز می‌افزاید، مجاری بدن را می‌گشاید، کثافت پوست را از میان می‌برد و رنگ چهره را روشن‌تر می‌کند. (همان، ص 252)

امام باقر (ع) نیز می‌فرمایند: روغن (مالیدن) شبانه در رگ‌ها جریان می‌یابد و پوست را آبیاری و چهره را شاداب می‌کند. (طب الائمه ص 305)

 

مرغوب‌ترین مواد چرب کردنی

روغن بنفشه

روغن بنفشه از بین برنده عفونت‌های بینی است و اخلاط جمجمه را هم پاک می‌کند. بهترین پیشگیری‌کننده از بسیاری بیماری‌ها به کار بردن روغن بنفشه است.

پیامبر خدا (ص): با روغن بنفشه بدن خود را چرب کنید چرا که آن در تابستان سرد و در زمستان گرم است. (دانش نامه احادیث پزشکی، ص 253)

امام صادق (ع) بنفشه خوب روغنی است درد را از سر و چشمان می‌برد. خود را بدان چرب کنید. (همان، ص 253)

امام رضا (ع)‌: اگر می‌خواهی در بدنت جوش و جز آن رخ ننماید هنگام در آمدن به حمام چرب کردن بدن خود را به روغن بنفشه آغاز کن. (253 همان، ص 253) و نیز: مالیدن روغن بنفشه به ابروها سر درد را ازمیان می‌برد.

 

روغن زیتون

روغن زیتون دارای اسیدهای چرب غیر اشباع و آنتی اکسیدان است که باعث طول عمر و کاهش بیماری‌های مرتبط با مصرف روغن‌های اشباع می‌شود.علاوه بر همه آثار مفیدی که این روغن در سلامت اندام‌های مختلف ایفا می‌کند، از بین بردن چین و چروک از جمله خواص روغن زیتون برای پوست شمرده شده است و باعث لطافت و نرمی و شادابی پوست صورت می‌شودهمچنین ماساژ پوست با روغن زیتون، تعریق زیاد را کاهش داده، مژه و ابرو را تقویت می‌کند. این درحالی است که ماساژ پوست سر با روغن زیتون سبب تقویت پوست و مو گشته و شوره سر را برطرف می‌سازد و موهای سپید شده را سیاه می‌کند و این یکی دیگر از صدها خواص روغن زیتون برای مو هست.

مواد آنتی اکسیدان موجود در روغن زیتون از ایجاد رادیکال‌های آزاد و فرآیند اکسیداسیون در سلول‌های پوستی و ایجاد سرطان‌های پوست جلوگیری می‌کند و کمک می‌کند تا سلول‌های پوست انعطاف پذیری خود را حفظ کرده و عوارض پیری دیرتر ظاهر شود.

پیامبر خدا (ص) فرمودند: زیتون بخورید و خود را با روغن زیتون چرب کنید چرا که آن از درختی خجسته است.

امام علی (ع): به روغن زیتون خود را چرب کنید و از آن بخورید چرا که آن روغن نیکان و برگزیدگان است.. (همان، ص 254)

 

خضاب یا رنگ کردن

همچنین فواید متعددی برای خضاب یا رنگ کردن با حنا از آن حضرت روایت کرده‌اند، مثل در امان بودن از بیماری‌های پوستی، خوشبو شدن، زینت دادن، ایجاد شادی برای مؤمنان و نیز شماری از آثار اخروی.پیامبر خدا (ص)‌: هر کس حنا بر بدن خود بمالد و با آن خضاب کند خداوند اورا تا هنگامی که بخواهد دیگر بار خضاب کند از سه چیز در امان می‌دارد: جذام، پیسی و خوره. (همان، ص 257)

موارد دیگری مانند آغاز کردن غذا با نمک، خوردن خربزه، سیاه دانه و گردو باهم، پیاز، گیاه سنا و بوییدن گل نرگس هم برای سلامتی، زیبایی و نرمی پوست در روایات توصیه شده‌اند. (همان، ص 257) همچنین سبزی‌هایی مانند تره وباد رنجبویه برای سلامتی پوست مفید دانسته شده‌اند.

 

اثرات حجامت بر پوست

درروایات متعددی از معصومین (ع) حجامت در سر و استخوان پس سر برای درمان بیماری‌های پوستی مانند جذام، پیسی و کهیر توصیه شده است. (همان، ص 259)

 

عوامل بیماری‌های پوستی

پیامبر گرامی (ص) برای بهداشت و سلامتی بدن اهمیت فراوانی قائل بود. از پرخوری پرهیز می‌کرد و به مسلمانان دستور می‌داد قبل از آن که از غذا سیر شوند آن را ترک گویند. از ماندن به مدت طولانی در معرض تابش آفتاب پرهیز می‌داد و می‌فرمود: «آفتاب چهار ویژگی منفی دارد:

- رنگ را دگرگون می‌کند؛

- بوی خوش بدن را به بوی بد تبدیل می‌کند؛

- پارچه و لباس را می‌فرساید؛

- و بیماری می‌آورد.

در طب اسلامی مانند طب نوین قرار گرفتن در معرض مستقیم نور آفتاب را برای پوست مضر دانسته‌اند و در توصیه‌های زیادی از نشستن در آفتاب و رو به خورشید قرار گرفتن نهی شده است و آن را عامل ایجاد بوی بد بدن، تولید بیماری، بد بو کننده دهان و آشکار کننده دردهای نهفته دانسته‌اند. (همان، ص 261)

بدون شک آفتاب برای سلامت ما لازم است، اما آنچه مهم است این است که نور خورشید می‌تواند در عین حال اثرات سوء هم داشته باشد. بروز بسیاری ازسرطان های پوستی معلول تاثیرات طولانی مدت همین نور آفتاب استهمین طور نور آفتاب می‌تواند باعث پیری زود رس پوست، بروز لک و تشدید بسیاری از بیماری‌ها شودبنابر این حفاظت پوست از نور آفتاب یکی از اقدامات اساسی در مراقبت‌های اولیه پوست استکه در توصیه‌های اسلامی بر آن تاکید شده است.

 

تغییرات بافتی ناشی از نور خورشید

تابش مکرر و طولانی مدت نور آفتاب بر پوست باعث ایجاد عوارضی در آن می‌شود و بیشترین عامل ایجاد این عوارض، اشعه ماورای بنفش یاUVاست.

علم امروز به ما می‌گوید؛ اشعهیماورای بنفش علاوه بر ایجاد ضخامت پوست همچنین باعث افزایش تعدادخال‌های گوشتی و نیزایجادکک و مکولکه‌های پوستیخصوصاً در افراد سفیدپوست، در پشت دست‌ها، قفسه سینه، شانه، بازو و پشت می‌شود که این لکه‌ها در واقع مربوط به افزایش سن نیستند، بلکه مربوط به تابش نور آفتابند همین طور تأثیر خورشید در ایجادسرطان پوستکاملاً شناخته شده است.

واقعیت این است که هیچ ضد آفتابی در برابر اشعه خورشید مصونیت کامل ایجاد نمی‌کند و همان طور که گفته شد استفاده از این مواد تنها یکی از طرق محافظت از اشعه خورشید است و برای محافظت کامل استفاده از کلاه عینک و لباس مناسب نیز ضروری است.

 

تأثیر مواد غذایی بر پوست

در طب اسلامی بیان می‌شود کسی که دوست دارد پوستش شفاف و براق باشد، خربزه رسیده شیرین را بعد از غذا میل کند که در آن 10 فایده است. یکی از آنها شفاف‌شدن پوست است.همچنین موارد دیگری در روایات آمده است مانند: خوردن گردو در گرمای شدید، حرارت را در بدن بر می‌انگیزد و زخم‌های تن را تحریک می‌کند. و نیز خوردن همیشگی تخم مرغ کک مک در صورت ایجاد می‌کند. خوردن ماهی نمک سود پس از حجامت بیماری پوستی ایجاد می‌کند.

 

عوامل ایجاد کننده و پیشگیری کننده از پیسی

در طب اسلامی بعضی موارد ایجاد کننده لکه‌های سفید پیسی دانسته شده‌اند و باید از آنها پرهیز شود مانند غذا خوردن در حالت سیری. و برای پیشگیری از پیسی نیز توصیه‌هایی شده است مانند شستن سر با خطمی در هر جمعه واین که خوردن بادنجان شفایی است که از پیسی ایمنی می‌دهد. همین طور وضو گرفتن و شستشوی بدن با آبی که درآفتاب گرم شده است را ایجاد کننده لکه‌های پیسی دانسته‌اند. به نظر می‌رسد امروزه با شیوع آبگرمکن های خورشیدی لازم است تحقیقی صورت گیرد که آیا این روش استفاده از گرمای خورشید که به صورت غیر مستقیم است نیز همان اثرات مضر بر پوست را دارد یا خیر. زیرا اگر این گونه باشد ممکن است منجر به شیوع لکه‌های پیسی (در مناطقی که از این نوع آبگرمکن ها استفاده می‌شود) بشود.

 

توصیه‌های درمانی در بیماری‌های پوستی

- گوشت گاو همراه چغندر سفیدی (پیسی) را از میان می‌برد.

- آب گوشت گاو پیسی را از میان می‌برد.

- ماش پخته برای درمان بهک (نوعی سفیدی پوست) مفید است.

- استفاده از نمک در نخستین لقمه غذا کک مک صورت را از میان می‌برد.

- استفاده از حنا در زخم‌های بدن مفید است.

- شستن سر با خطمی باعث پاکیزگی سر از شوره سر می‌شود.

- بوییدن گل نرگس، جذام، پیسی و دیوانگی را دور می‌کند.

- حنا بوی بد عرق را از میان می‌برد، بر طراوت صورت می‌افزاید، دهان را خوش بو می‌کند و فرزند را نیکو می‌سازد. دانش نامه احادیث پزشکی ص 251 تا 273

 

منابع

   1-سید عبد الله شبر، طب الائمه، ترجمه فاطمه سادات موسوی، انتشارات آدینه سبز، 1393

   2-محمدی ری شهری، محمد، دانش نامه احادیث پزشکی، انتشارات دار الحدیث،1386

   3-متن سخنان دکتر ضیایی در حرم مطهر


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک