(زمان خواندن: 4 - 8 دقیقه)

الگوی بهره وری دربهداشت ودرمان (2)

سیدعلیرضاخبازقانع

مجموعه مقالات مدیریت هزینه دربهداشت ودرمان که درچهارشماره سال قبل مجله منتشرگردیدبه تبیین زیرساخت‌های موردنیازپیاده سازی الگوی بودجه ریزی عملیاتی پرداخته وهمگام با ابلاغ طرح نهضت بهره وری دربهداری نیروی زمینی سپاه به عنوان رکن اصلی دردسترسی به مبانی عملی بودجه ریزی عملیاتی وتحقق سیاست‌های ابلاغی مقام معظم رهبری در زمینه اقتصادمقاومتی، مجموعه مباحث مدیریتی با عنوان الگوی بهره وری دربهداشت ودرمان راازابتدای سال جاری درمحتوی مجله منظورنموده است که دراولین مقاله ازاین مجموعه درشماره قبلی مجله, بهره وری ازچشم اندازقرآن وروایات، بهره وری درسیاست های کلان کشوری، مفهوم نظری بهره وری ورابطه بهروری وسود موردبحث واقع شد وضرورت تعیین وبهره گیری ازشاخص ها به عنوان ابزارپایش و هدایت صحیح الگوی بهره وری درمراکزدرمانی بیان گردید.

دراین شماره ازمجله ضمن معرفی ویژگی‌های یک شاخص، مهم‌ترین شاخص‌های کاربردی درپایش بهره وری مراکزدرمانی موردبحث واقع خواهدشد:

معریف یکی ازالگوهای گروه بندی شاخص‌ها:

الف-شاخص‌هایساختارییادروندادی:آنچهبهعنوانزیرساختضروریبرایفعالیتمطلوبوارتقایسلامتمطرحاستکهشامل منابعنیرویانسانی،منابعتجهیزاتی، منابعمالیو....خواهدبودوبدونآن‌هاامکانطراحیواجرایبرنامه‌هاوتأمیناهدافوجودندارد،

ب-شاخص‌هایفرآیندی:لازمهفعالیتکارآمدواثربخش،اجرایدرستفرآیندهایدرستیاستکهمجموعآن‌ها،اهدافاصلیبرنامه‌هارادستیافتنیمی‌سازد.محصولهریکازاینفرآیندها (قطعاتپازلگونه)تصویرنهاییخواهدبودکهبدونهرکدامازآن‌ها امکانمشاهدهآنتصویروجودندارد.

ج-شاخص‌هایپیامدییابروندادی:آنچهبرایفعالانعرصهسلامتوبهویژهبرایتصمیمگیرندگاناهمیتدارددستیابیبهاهداف موردانتظارازبرنامه‌ها(اثربخشی) وصرفهزینهکمتربرایدستیابیبهآناهداف(کارایی)است.

واحدهاییکهفرآیندهایدرستیراطراحیولیباعملیاتیکردنآن‌هابهنتایجمطلوبدستپیدانکردهاندویاهزینهصرفشدهبرایدستیابیبهایناهدافمعقولنبودهاست، پیامدمطلوبی برای سازمان به همراه نخواهدداشت.

ویژگی‌های یک شاخص مناسب:

شاخص‌هایی هستند که دارای ویژگیهایی باشند که به اختصارSMART & Dخواندهمی‌شوند.این ویژگیها عبارت‌اند از:

S (specific):معین و مشخص باشد یعنی شاخص جامع، مانع، شفاف، ساده، واضح، رسا و صریح باشد بطوری که برداشت یکسانی از مفاهیم ایجاد نماید.

M (measurable):قابل اندازه گیری باشد یعنی سنجش آن‌ها به سادگی مقدور باشد.یعنی علاوه بر عملکرد کمی، قابلیت تعریف عملکرد کیفی شاخص در قالب‌های متغیر کمی را نیز داشته باشد.

A (achievable): قابل دستیابی باشد.

R (realistic):واقع گرایانه باشد.یعنی با فعالیت‌ها، مأموریت، خط مشی‌های واقعی سازمان و باحوزههای حساس و کلیدی عملکرد سازمان مرتبط باشد.

 T(time frame):دارای چارچوب و محدوده زمانی باشد، یعنی شاخص دوره ارزیابی معینی داشته باشد.

D (database):بر اساس بانک اطلاعاتی باشد، یعنی داده‌ها و اطلاعات لازم و مربوط به شاخص وجود داشته باشد.

الگوی دسته بندی شاخص‌ها با توجه به دو اصل مهم بهره وری (کارآیی واثربخشی):

الف- شاخص‌های کارآیی (عملکردی) که موید کیفیت مدیریت برمنابع است.

درمحاسبه بهره وری درهربخش لازم است با انتخاب شاخص‌های عملکردی، میزان بهره گیری مناسب ازمنابع دراختیارهربخش درکاهش هزینه‌ها وافزایش درآمدهای بخش پایش وهدایت گردد.

این منابع شامل نیروی انسانی، تجهیزات پزشکی، فضای فیزیکی، ...بوده که باید بااعمال مدیریت مناسب دربهره گیری صحیح ازاین منابع درارتقای بهره وری بخش تلاش نمود.

ب- شاخص‌های اثربخشی (کیفی) که موید کیفیت مدیریت برفعالیت ها وفرایندها می‌باشد.

دراعمال مدیریت برهزینه ها ودرآمدهی هربخش، خط قرمزیا به اصطلاح دیواربهره وری وجودداردوآن کیفیت خدمات می‌باشد، مسلماً درتلاش برای افزایش سودیک بخش نباید نسبت به کیفیت بی توجه بودو بااعمال برنامه‌های انقباضی مالی، صرفاً به یک جنبه از بهره وری تمرکزنمود.

شاخص‌های کیفی مدیران را درارزیابی دقیق مؤلفه‌های کیفی خدمات وپایش اثربخشی برنامه‌های اجرایی بخش کمک خواهدنمود.

شاخص‌های کارایی (عملکردی):

نسبت تخت فعال به تخت مصوب:

تعدادتخت مصوب بیمارستان (Bed constructed)منطبق برطرح تقسیم تخت بیمارستانی کشورتوسط وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی براساس ضوابط ودستورالعمل های قانونی ومستندبه اطلاعات مندرج درپروانه تأسیس بیمارستان می‌باشد.

تخت فعالInpatient bedبه آن تعداد از تخت‌های ثابت مصوب بیمارستانی که بر اساس استاندارد دارای امکانات تشخیص، درمان، پشتیبانی، خدمات پرسنلی، آمار و بستری کردن بیماران می‌باشد، اطلاق می‌یابد.

تخت‌های اطاق زایمان، اطاق ریکاوری و اتاق عمل، دیالیز، تزریقات، فیزیوتراپی, تخت‌های اتاق معاینه وتخت های بخش اورژانس که جهت تحت نظرگرفتن بیماران زیرشش ساعت مورداستفاده واقع میگرددبه عنوان تخت‌های بیمارستان محسوب نمی‌گردد.

شاخص نسبت تخت فعال به تخت مصوب ازدسته شاخص‌های ساختاری بودکهموید اعمال مدیریت مناسب دربهره برداری ازظرفیت ابلاغی بیمارستان براساس تعداد تخت‌های مصوب میباشدواستانداردمطلوب درنظرگرفته شده برای آن 75 تا 80% بوده ونسبت 60 تا 74% به عنوان عملکردمتوسط وکمتراز 60% به عنوان عملکردضعیف تلقی می‌گردد.

ضریب اشغال تخت:

تخت روز اشغالی(Bed Occupancy Day)مجموع روزهایی که تخت‌های یک بخش در یک دوره زمانی (مثلاً یک ماه) اشغال بوده استکه از حاصل تقسیم تعدادکل روزهای بستری دریک محدوده زمانی برتعدادتخت فعال ضرب درتعدادروزهای معین درهمان محدوده زمانی استخراج می‌گردد.

این شاخص ازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده جهت آن بیش از 70%بوده ونسبت 60 تا 70% به عنوان عملکردمتوسط وکمتراز 60% به عنوان عملکردضعیف تلقی می‌گردد.

میانگین مدت اقامت بیمار:

متوسط طول اقامت بیماران(Average length of stay)عبارتست ازمتوسط تعداد روزهایی که به هر بیمار بستری ارائه خدمت شده استکه ازتقسیم تعدادروزهای بستری دریک محدوده زمانی برتعدادبیماران ترخیص شده درهمان محدوده زمانی حاصل می‌گردد.

این شاخص ازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده جهت آن دربیمارستان های عمومی کمتراز 3.5 روزبوده وبین 3.5 تا 4 روز به عنوان عملکردمتوسط وبیشتراز 4 روز به عنوان عملکردضعیف تلقی می‌گردد.

فاصله چرخش تخت:

فاصله چرخش یا بازگردانی تخت(Bed turnover interval)نشان دهنده متوسط فاصله بین ترخیص یک بیمار و پذیرش بیمار بعدی برای هر تخت بر حسب روز (یا ساعت) می‌باشد. به عبارتی دیگر زمان‌هایی را منعکس می‌کند که یک تخت از زمان ترخیص تا پذیرش بیمار جدید خالی مانده است.

این شاخص ازنسبت تعداد تخت روز آماده منهای تعداد تخت روز فعال دریک دوره زمانی مشخص تقسیم برمجموع تعداد فوت شدگان و ترخیص شدگان در همان دوره به دست می‌آید وازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده جهت آن دربیمارستان های عمومی کمتراز 2 روزبوده وبین 2 تا 3 روز به عنوان عملکردمتوسط وبیشتراز 3 روز به عنوان عملکردضعیف تلقی می‌گردد.

عملکرد تخت:

این نسبت به مفهوم تعداد بیماران پذیرش شده برای هر تخت در طول یک دوره مشخص است وازتقسیم تعداد کل بیماران دریک محدوده زمانی مشخص برتعدادتخت فعال درهمان محدوده زمانی استخراج می‌گردد.

این شاخص ازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده جهت آن دربیمارستان های عمومی بااستنادبه ضریب 70% اشغال تخت و 3.5 روزمتوسط اقامت بیمار، بستری 84 بیماربه ازای هرتخت درسالخواهدبود.

تعداد اعمال جراحی:

الف- نسبت تعداداعمال جراحی به ازای هراتاق عمل جراحی

این شاخص ازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده جهت آن دربیمارستان های عمومی حداقل 4 عمل جراحی به ازای هراتاق درروزبوده وبین 2 تا 4 عمل جراحی به عنوان عملکردمتوسط وکمتراز 2 عمل جراحی به عنوان عملکردضعیف تلقی می‌گردد.

ب- نسبت تعدادKجراحی به تعداداعمال جراحی

این شاخص ازدسته شاخص‌های پیامدی بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده درگروه های مختلف تخصصی جراحی عمومی، جراحی ارتوپدی، جراحی چشم،.... متغیرخواهدبودوافزایش این شاخص مویدگرایش بیمارستان به اعمال جراحی تخصصی وفوق تخصصی خواهدبود.

7. نسبت پرستارحرفه ای به تخت بیمارستانی:

این شاخص ازدسته شاخص‌های ساختاری بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده براساس استانداردهای جهانی دراین زمینه تعدادیک ونیم نفرپرستارحرفه ای به ازای هرتخت می‌باشد.

8. نسبت تخت بیمارستانی به فضای بیمارستان:

این شاخص ازدسته شاخص‌های ساختاری بوده واستانداردمطلوب درنظرگرفته شده براساس استانداردهای ملی دراین زمینه 50 مترمربع به ازای هرتخت بستری عمومی می‌باشد.

شایان ذکراست جهت بهره گیری ازاین شاخص درفضای درنظرگرفته جهت تخت دربخش های اورژانس ومراقبت ویژه به استانداردهای ابلاغی مربوطه بایدرجوع گردد.

ازسایرشاخص های عملکردی جهت ارزیابی بهره وری دربخش های مختلف بیمارستان می‌توان به نسبت تعدادبیماردیالیزشده به تعدادتخت دیالیز، نسبت تعدادآزمایش انجام شده به تعداددستگاه های بخش آزمایشگاه، نسبت تعدادرادیوگرافی انجام شده به دستگاه رادیولوژی، نسبت نوزادبستری به تعدادانکوباتور، نسبت بیمارویزیت شده به تعداددرمانگاه تخصصی، .... نام برد که دراین مجال فرصت تشریح این شاخص‌ها نمی‌باشد، لیکن دربرنامه بهره وری اختصاصی هربخش باید شاخص‌های عملکردی مشخص وموردپایش واقع گردد.

لازم به ذکراست شاخص‌های بهره وری نیروی انسانی، شاخص‌های بهره وری انرژی، شاخص‌های بهره وری منابع فیزیکی وتجهیزات نیزدرقالب شاخص‌های عملکردی نیازمندشناسایی وپایش می‌باشد که درشماره های بعدی این سلسله مقاله طرح وبررسی خواهدگردید.

شاخص‌های اثربخشی (کیفی):

میزان مرگ ومیرخالص

میزان مرگ ومیرمادر

نسبت اعزام بیماربه سایرمراکز

میزان سزارین به زایمان طبیعی

میزان کسورات سازمان‌های طرف قرارداد

میزان تعیین تکلیف بیماران اورژانس زیرشش ساعت

میزان تعیین تکلیف بیماران اورژانس زیردوازده ساعت

میزان ترک بیمارازبخش اورژانس بارضایت شخصی

میزان دسترسی اولیه بیماربه ویزیت پزشک دربخش اورژانس

میانگین مدت زمان تریاژدرهرسطح

میزان بروززخم بستر

میزانCPRناموفق

میزانبروزموربیدیته

میزان بروزعفونت بیمارستانی

میزان هماتوم یا خونریزی بعد از عمل جراحی

میزان آزمایش‌های تکرارشده

میزان گرافی‌های تکرارشده

میزان بروزحوادث شغلی کارکنان

میزان رضایتمندی بیماران

میزان رضایتمندی کارکنان

میانگین مدت زمان ویزیت بیماردردرمانگاه

درشماره بعدی به تشریح این شاخص‌های کیفی ونقش آن‌ها دربهره وری پرداخته خواهد شد.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک