(زمان خواندن: 4 - 7 دقیقه)

 

پاتو فيزيو لوژي :

در آرتريت رو ماتوئيد واكنش خود ايمني اصولا در بافت سينويال اتفاق مي افتد . فاگو سيتوز انزيم هاي داخل مفصلي توليد مي كند . اين انزيم ها موجب تجزيه كلاژن ،ايجاد ادم ،تكثير غشا سينويال و سرانجام تشكيل پانوس مي شوند پانوس غضروف را تخريب كرده و در استخوان سايش ايجاد مي كند . در نتيجه اين فرايند سطوح مفصلي و تحرك مفصل از بين مي رود . فيبر هاي عضلاني دچار تغييرات تخريبي مي شوند . تاندون و الاستيسيتي ليگامان و قدرت غضروف از دست مي رود .

شروع بیماری در دهه‌های چهارم و پنجم زندگی شایع تر بوده، در ۸۰ درصد از کل بیماران، بین سنین ۳۵ و ۵۰ سالگی پدیدار می‌شود. میزان بروز آرتریت روماتوئید در زنان ۶۰ تا ۶۴ ساله، بیش از ۶ برابر زنان ۱۸ تا ۲۹ ساله‌است. اطلاعات جدید حاکی از روند کاهش یابنده بروز آرتریت روماتوئید می‌باشد.

بررسی‌های خانوادگی، نشانگر نوعی استعداد ژنتیکی هستند. به عنوان مثال، بستگان درجه یک افراد مبتلا (که بیماری آنها همراه با وجود آنتی بادی فاکتور روماتویید یا لاتکس است) ۴ برابر میزان مورد انتظار، دچار آرتریت روماتوئید شدید می‌شوند. در حدود ۱۰٪ بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید دارای یک خویشاوند درجه اول مبتلا هستند.

چگونگی تخریب مفصل بر اثر آرتریت روماتوئید

در آغاز ممکن است، لوکالیزه کردن درد، تورم و حساسیت در لمس، به سختی امکان پذیر باشد. درد در مفاصل درگیر و تشدید در اثر حرکت، شایع ترین تظاهرات آرتریت روماتوئید تثبیت شده می‌باشد. الگوی درگیری مفصلی هماهنگ است، اما همیشه با درجه التهاب ظاهر شده، مطابقت نمی‌کند. خشکی عمومی شایع است و معمولا پس از دوره‌های بی حرکتی، به بیشترین حد خود می‌رسد، خشکی صبحگاهی با مدتی بیش از یک ساعت تظاهری تقریبا تغییرناپذیر از آرتریت التهابی است و ممکن است در افتراق آن از انواع متعدد بیماری‌های مفصلی غیر التهابی، کمک کننده باشد.

علائم

- سفتی صبحگاهی مفاصل

- تورم مفاصل

- درد مفصلی

- ضعف و خستگی

- ندول‌های روماتوئید

سینویت مزمن در آرتریت روماتویید.

سینوویت مزمن التهابی است که اکثرا مفاصل را درگیر می‌کند و باعث تخریب غضروف و ایجاد ضایعات استخوانی می‌شود. آرتریت روماتیسم مفصلی مشخصاتی دارد که باعث تمایز آن با سایر انواع آرتریت‌ها (التهاب مفاصل) می‌شود. به عنوان مثال آرتریت به صورت قرینه‌است یعنی اگر یک زانو یا دست درگیر باشد به احتمال زیاد طرف مقابل نیز درگیر است. مفاصل درگیر مفاصل متاکارپوفالنژیال، متاتارسوفالنژیال، مچ دست و مفاصل بین بندانگشتی اول هستند. در برخی بیماران بیماری از شدت کمی برخوردار بوده و با حداقل ضایعات مفصلی، در مدتی کوتاه همراه می‌باشد، در برخی دیگر ضایعات پیشرونده و مزمن، به صورت پلی آرتریت می‌باشند و باعث اختلال عملکرد مفاصل می‌شود.

پلی آرتریت قرینه التهابی، تظاهرات خارج مفصلی (ندول های روماتوئید، فیبروز ریوی، واسکولیت و سروزیت) و فاکتور روماتوئید مثبت در خون ۸۰٪ بیماران مشخصه این بیماری است.

تظاهرات خارج مفصلی

بیماری آرتریت روماتوئید با توجه به این که بیماری سیستمیک است جدا از ابتلای مفصلی، تظاهرات خارج مفصلی دارد که شیوع کمتری دارند. این تظاهرات عبارتند از:

۱. گره‌های روماتوئیدی (۳۰-۲۰ درصد) در سطح خلفی ساعدها و در نواحی در معرض فشار مکانیکی ایجاد می‌شود.

۲. تظاهرات ریوی: که در آن لایه‌های جداری و نیز نسج ریه مبتلا می‌شوند.

۳. تظاهرات قلبی: در بررسی پس از مرگ صورت گرفت حدود ۵۰٪ موارد مبتلا هستند.

۴. درگیری چشمی، عصبی و مغز استخوان با شیوع کمتری دیده می‌شود.

سیر بالینی و پیش آگهی

سیر آرتریت روماتوئید کاملا متغیر و پیش بینی آن در هر بیمار، دشوار است. در بیشتر بیماران، فعالیت بیماری به صورت مداوم و در عین حال مواج بوده، همراه با درجات متغیری از ناهنجاری‌های مفصلی و اختلالات عملکردی می‌باشد. پس از ۱۰ تا ۱۲ سال، درکمتر از ۲۰ درصد بیماران، هیچ شواهدی از ناتوانی یا ناهنجاری مفصلی نخواهند داشت. میزان امید به زندگی در افراد مبتلا به آرتریت روماتوئید با میانه‌ای معادل ۳ تا ۷ سال کاهش می‌یابد. میزان مرگ و میر، افزایشی ۵/۲ برابری دارد و آرتریت روماتوئید به خودی خود در ۱۵ تا ۳۰ درصد موارد آن سهیم است.

علت

علت دقیق روماتیسم مفصلی ناشناخته‌است ولی در ایجاد این بیماری ایمنی سلولی و ایمنی هومورال هر دو نقش دارند. البته به نظر می‌رسد که گلودرد چرکی در ایجاد آن نقش به سزایی دارد. افراد مبتلا به روماتیسم مفصلی، نسبت به دیگران شانس ابتلای بیشتری به بیماری های مزمن مانند پوکی استخوان، آلرژی، بدخیمی‌ها، عفونت‌ها، بیماری‌های گوارشی، بیماری های قلبی–عروقی و فشارخون دارند.

تشخیص

میانگین تاخیری که از شروع بیماری تا تشخیص آن وجود دارد ۹ ماه‌است. این امر، غالبا مربوط به ماهیت غیر اختصاصی علایم آغازین می‌باشد. آرتریت روماتوئید، به راحتی در افرادی که دارای بیماری تثبیت شده تیپیک هستند، تشخیص داده می‌شود. در اکثر مبتلایان، تظاهرات بالینی مشخصه بیماری، ظرف ۱ تا ۲ سال پس از شروع آن دیده می‌شوند.درمجموع چندين عامل مي تواند در تشخيص آرتريت روماتوئيد نقش داشته باشد :ندول هاي روماتوئيدي ،تشخيص التهاب مفاصل در لمس ،يافته هاي آزمايشگاهي ،دو طرفه و قرينه بودن سفتي مفاصل ،حساسيت ،تورم و تغييرات دماي مفاصل .

تغييرات خارج مفصلي شامل :

از دست دادن وزن ،تغييرات حسي بزرگي عقده هاي لنفاوي و خستگي مي باشد . فاكتور رو ماتوئيدي در سه چهارم بيماران وجود دارد ولي وجود اين فاكتور به تنهايي براي تشخيص و عدم وجد آن نيز نمي تواند نشان دهنده عدم بيماري باشد كافي نيست .

درمان

از آنجا که علت آرتریت روماتوئید ناشناخته‌است، پاتوژنز آن کاملا مشخص نشده‌است و مکانیسم عمل بسیاری از عوامل درمانی مورد استفاده نیز قطعی نیست، درمان آن عمدتا به صورت تجربی انجام می‌شود. هیچ یک از ملاحظات درمانی علاج بخش قطعی نیستند. بنابراین همه آنها را باید تسکین دهنده در جهت تخفیف علایم و نشانه‌های بیماری ومتوقف کننده بیماری قلمداد نمود.

اهداف درمان عبارتند از:

۱- تسکین درد ۲- کاهش التهاب ۳- محافظت ساختارهای مفصلی ۴- حفظ عملکرد و ۵- کنترل درگیری سیستمیک.

درمان شامل مصرف داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی(آسپرین، پیروکسیکام، . سولفاسالازین, دیکلوفناک، ایندومتاسین، ناپروکسن و بروفن و...)است.

در موارد شدید از استروئیدها مانند پردنیزولون استفاده می‌شود که عوارض جانبی زیادی دارد. داروهای ضد التهاب غیر استروییدی که برای کنترل علائم مصرف می‌شود ممکن است عوارضی مانند مشکلات گوارشی ایجاد نمایند. داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی مانند داروهای ضد مالاریا (هیدروکسی کلروکین)، سولفاسالازین و مینوکسی سیلین نیز به کار می‌روند.

عوارض احتمالي داروها

عوارض ناشي از دارو هاي مورد استفاده در درمان آرتريت روماتوئيد شامل ؛سركوب مغز استخوان ،كم خوني ،اختلالات گوارشي و راش مي باشد . بنابر اين پزشك با كمك پرستار و انجام ارزيابي هاي باليني و آزمايشات دوره اي  ممكن است نسبت به كاهش مقدار دارو و حتي قطع آن اقدام كند .

تغذيه درماني

بيماران مبتلا به آرتريت روماتوئيدمرتبا بي اشتهايي ،كاهش وزن  و كم خوني  را تجربه مي كنند .بنا بر اين رژيم غذايي بايد شامل چهار گروه اصلي غذايي به همراه مقاديربالايي ويتامين ،پروتئين و آهن براي ترميم و ساخت بافت ها باشد . در بيماراني كه شديدا بي اشتها هستند از مكمل هاي پروتئيني  استفاده مي شود .بعضي از دارو ها مانند كورتيكو استروئيد ها ي خوراكي نيز اشتها را تحريك كرده و به دنبال كم تحركي بيمار ممكن است وزن را افزايش دهند .

مراقبت هاي پرستاري

عمومي ترين مشكلات اين بيماران شامل ؛درد ،اختلالات خواب ،خستگي ،خلق متغير و محدوديت تحرك مي باشد . بنابر اين پرستار بايد از طرح هاي مراقبتي متناسب با نوع اختلال براياداره اين بيماران استفاده كند .

منابع :

1-درسنامه برونر و سودارث 2010 ، پرستاري داخلي –جراحي 2 ،فاطمه بهرام نژاد ،عباسعلي ابراهيميان انتشارات بشري  ،1390

2- قاضي جهاني  ،   بهرام مباني طب داخلي سسيل 2001،تهران،نشرگلبان ،1380   

حديث :امام صادق (ع):خوردن باقلا ،استخوان هاي ساق را تراكم دروني مي دهد توان مغز را افزون مي سازد و خون تازه توليد مي كند . دانشنامه احاديث پزشكي ،ص 296

امام صادق (ع):سنجد گوشتش گوشت مي روياند ،هسته اش استخوان را رشد مي دهد ،پوستش پوست را مي پرورد . ساق پا را نيز قوي مي كند .


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک