سائیدگی و درد مفاصل ( آرتروز )

 

دكتر محمد علي عزيزي- متخصص مغز واعصاب

بيمارستان امام حسين (ع)

سائیدگی مفاصل شایع ترین علت درد و ناتوانی در افراد مسن و شایع ترین بیماری مفصلی است. در خانم ها سائیدگی مفاصل زانو و دست و در مردان سائیدگی مفصل لگن شایع تر است.علایم ساییدگی مفصل در خانم ها شایع تر است. افراد چاق بیشتر از سایرین دچار سائیدگی مفصل زانو می شوند.

دیابت، فشارخون بالا و افزایش اسیداوریک خون نیز باعث افزایش احتمال سائیدگی مفصلی می گردند. سائیدگی مفصلی معمولا" خود را با درد نشان می دهد که با افزایش میزان سائیدگی ، مقدار درد بیشتر می شود. سپس درد مفاصل باعث ضعف عضلانی و درد در عضلات مربوط به آن مفصل می شود. در صورت تقویت عضلات، این درد کاهش می یابد. برخی از بیماران از خشک بودن بدن و مفاصل بعد از بیدار شدن از خواب شکایت می کنند، اما معمولا" خشکی بدن کمتر از نیم ساعت طول می کشد.

پیشگیری از آسیب های مفصل زانو:

مفصل زانو مهم ترین مفصلی است که وزن بدن را تحمل می کند از این رو کاهش وزن موثرترین راه پیشگیری و درمان آسیب های وارده به این بخش از بدن است.

مفصل زانو در تمام فعالیت های انسان مانند ایستادن، راه رفتن و حتی نشستن در معرض فشارهای مکانیکی زیاد که ناشی از وزن، حمل بار و حتی ماندن در یک موقعیت ثابت است، قرار دارد.

به عنوان مثال فشار وارد بر مفصل زانو در هنگام بالا رفتن از پله ها معادل سه برابر وزن بدن و در هنگام پایین آمدن هفت تا هشت برابر وزن بدن است از این رو کاهش وزن برای حفظ سلامتی مفاصل به خصوص مفاصل زانو بسیار با اهمیت است.

بی تحرکی نیز خطری جدی براي مفاصل ا ست، برخی به غلط بر این باورند که فقط با حذف فشار بر روی مفصل و ثابت نگه داشتن آن مشکل حل می شود در حالی که عدم تحرک مناسب خود خطری جدی برای بروز بیماری های مفصل همچون آرتروز است چرا که تغذیه مفصل از طریق تحرک انجام می شود.

نحوه نشستن به صورت چهارزانو، چمباته زدن و استفاده از توالت های ایرانی را از جمله موارد تشدید کننده آسیب های مفصلی است. تبعیت از این روش های غلط زندگی، افراد را در سنین پایین مستعد ابتلا به آسیب های مفصلی می کند.

مطالعات نشان داده است، علاوه بر کاهش وزن با تغذیه مناسب و انجام ورزش های مناسب می توان به پیشگیری و درمان آسیب های مفصلی کمک کرد.

توصیه هایی برای درمان آرتروز :

1- وزن بدن باید کم شود.

2- استفاده از گرما باعث کاهش درد می شود. برای این کار می توان از کیسه آب گرم استفاده کرد. اگر استفاده از گرما ممنوعیت خاصی نداشته باشد، می توان از روش های زیر استفاده کرد:

الف ) قرار دادن مفصل مبتلا در آب گرم 40-38 درجه سانتیگراد و ماساژ آرام آن .

ب ) استفاده از دوش آب گرم .

ج ) قرار دادن کیسه آب گرم درون یک حوله و استفاده از آن بر روی اندام مبتلا به درد.

باید توجه کرد که در برخی از بیماری ها استفاده از کیسه ی آب گرم بسیار مضر است و قبل از استفاده از آن حتما" باید با پزشک مشورت کرد. همچنین کیسه آب گرم نباید بر روی اندام مبتلا قرار داده شود. از گذاشتن آن در زیر اندام یا خوابیدن بر روی آن نیز باید خودداری شود.

3- از کفش مناسب استفاده شود.

4- از دو زانو و چهار زانو زدن و ایستادن طولانی مدت خودداری گردد.

5- از بالا و پایین رفتن از پله ها تا حد ممکن اجتناب شود.

6- به جای نشستن روی زمین، از صندلی استفاده شود.

7- ورزش: انجام برنامه ورزشی و تقویت عضلات می تواند به اندازه داروهای ضد درد در درمان سائیدگی مفصلی موثر باشند.

بی حرکتی می تواند باعث بدتر شدن سائیدگی مفصلی گردد. لذا نباید نگران سائیدگی مفصل در اثر انجام فعالیت های توصیه شده توسط پزشک بود. انجام اشتباه حرکات ورزشی باعث بدتر شدن علائم و درد می گردد.

نکاتی چند برای مراقبت از زانوها :

- زانوها نیاز به حرکت دارند. تحرک ، به تغذیه مفصل، حفظ قدرت عضلانی و دامنه حرکتی زانو کمک می کند.

- اگر به کارهایی اشتغال دارید که ناگزیرید برای مدتی طولانی روی صندلی بنشینید، ساعتی یک بار از جای خود برخیزید و پنج دقیقه راه بروید. همچنین هنگام نشستن می توانید پاشنه های پا را از روی زمین بلند کنید یا زانوها را صاف نگه دارید.

- افرادی که ناچارند مدتی طولانی بایستند، ساعتی چند بار زانوهای خود را خم کنند. همچنین توصیه می شود که در طول روز، چند بار روی پاشنه پا بایستند و چند قدم راه بروند. این افراد به منظور پیشگیری از زانو درد، باید از روش های تقویت کننده زانو استفاده کنند.

- بیمارانی که برای مدتی طولانی بستری بوده اند و قادر به راه رفتن نیستند، باید در طول روز حداقل سه بار انقباضات یا ورزش های ایستایی زانو را انجام دهند.

- هنگام خوابیدن به صورت طاق باز، بالش را زیر زانوهای خود قرار دهید. چنانچه به پهلو می خوابید، بین زانوها بالشی قرار دهید، اما اگر عادت دارید که بر شکم بخوابید، ( که عادت نادرستی است و از منظر اسلام نیز مکروه می باشد ) بالش را زیر ساق ها بگذارید.

با انجام منظم ورزش های تقویتی و کششی، قدرت عضلانی و انعطاف پذیری بافت های اطراف مفصل را بهبود ببخشید و از بروز ضایعات زانو پیشگیری نمایید. همچنین سعی کنید حرکات زانو را در دامنه کامل انجام دهید. این کار به حفظ دامنه کامل حرکتی مفصل کمک می کند.

ورزش های زانو را ابتدا با تعداد کم ( پنج بار ) و دو بار در طول روز شروع کنید و با بهبود وضعیت جسمانی، تعداد و دفعات تکرار آن را افزایش دهید.

- توصیه می شود که در مراحل ابتدایی، در هر جلسه یک حرکت ورزشی انجام دهید و اگر حرکتی موجب ناراحتی شما شد، از انجام آن خودداری کنید.

- از انجام ورزش هایی که موجب درد، ناراحتی و تورم زانو می شود، خودداری کنید، اما باید درد مفصلی و درد عضلانی که در مراحل اولیه تمرینات ورزشی بروز می کند، تمایز قائل شوید. دردهای عضلانی معمولا" به طور تاخیری، یعنی چند ساعت پس از انجام تمرینات بروز می کنند. این دردها، به مرور زمان با تداوم برنامه ورزشی از بین می رود.

- اگر افزایش وزن دارید، با برنامه های مناسب ورزشی و غذایی، وزن خود را کاهش دهید. به خاطر داشته باشید که کاهش وزن موجب کاهش فشار وارده بر مفصل می شود.

- از انجام اعمالی نظیر بلند کردن اجسام بسیار سنگین و حمل بار به مدت طولانی اجتناب کنید، زیرا این کار فشار زیادی بر زانوها وارد می سازد. اگر ناگزیر به حمل اجسام سنگین هستید، عضلات زانو را با ورزش تقویت کنید و بین فعالیتهای خود، زمانی را به استراحت اختصاص دهید.

تغذیه و التهاب مفاصل

تاثیر آلرژی غذایی و غذاهای آلرژی زا بر شدت بیماری التهاب مفاصل: تعدادی از بیماران مبتلا به آرتریت روماتوئید از بدتر شدن بیماری شان، در نتیجه آلرژی ناشی از غذاها شکایت می کنند.

معمول ترین غذاهای آلرژی زایی که موجب بدتر شدن بیماری می شود شامل :

- گوشت گوساله، شیر، قند و برخی افزودنی های غذایی از قبیل چاشنی ها و نگه دارنده های غذایی می باشد.

- اثرات مفید روزه داری و گیاه خواری بر بیماری التهاب مفاصل به طور گسترده ای مورد مطالعه قرار گرفته است. این مطالعات نشان داده اند که روزه داری می تواند از طریق کاهش محرک های آنتی ژنی در موکوس روده به کاهش التهاب در این بیماری کمک کند.

-کاهش وزن بر اثر روزه داری نیز می تواند به کنترل التهاب در این بیماری کمک نماید.

- همچنین، مشاهده شده است که استفاده از رژیم های گیاه خواری به درمان این بیماری کمک کرده و التهاب را کنترل می کند. گیاهخواری با محدود کردن انرژی دریافتی، محدود کردن غذاهایی از قبیل گوشت و شیر و همچنین افزایش مصرف میوه ها و سبزیجات می تواند به کنترل التهاب کمک کند.

آنتی اکسیدان ها و بیماری التهاب مفاصل:

سلو ل های ایمنی بدن به طور طبیعی عوامل فعال اکسیژنی یاros species) reactive oxygen) تولید می کنند که از این طریق عوامل مهاجم به بدن را غیرفعال کرده و از بین می برند. تولید این عوامل فعال اکسیژنی مانند " شمشیر دو لبه " موجب افزایش استرس اکسیداتیو در بدن نیز می شود. استرس اکسیداتیو در بدن در نتیجه عدم تعادل بین اکسیدان ها و آنتی اکسیدان ها است و بدیهی است برای ایجاد تعادل بین آن ها باید از مواد غذایی حاوی آنتی اکسیدان بیشتر استفاده شود. از مهم ترین آنتی اکسیدان های غذایی می توان به ویتامینc، ویتامینeو کاروتنوئیدها اشاره کرد.منابع غذایی عمده ی ویتامینe، روغن های اشباع نشده گیاهی است. کاروتنوئیدها نیز عمدتا در سبزیجات و میوه هایی از قبیل گوجه فرنگی، هویج و مرکبات وجود دارند. منابع غذایی عمده ویتامینcنیز مرکبات و سبزیجات هستند.

نتیجه گیری:

مطالعات نشان داده اند که محدود کردن مصرف غذاهای حیوانی و افزودنی های خوراکی از قبیل نگه دارنده های غذایی و چاشنی های طعم دهنده همراه با یک رژیم کم کالری با چربی های اشباع کم و میوه جات و سبزیجات زیاد که دارای آنتی اکسیدان های فراوان می باشند، می تواند به کنترل التهاب در بیماری التهاب مفاصل کمک کند و باعث ارتقای سلامت در این بیماران شود.

منابع:

1- بيماري هاي داخلي وجراحي برونر 2-دکتر احمد ساعدی-متخصص تغذیه و رژیم درمانی -دنیای تغذیه


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک