اوتیسم (درخودماندگی)-قسمت دوم

 

سيما شفافي زنوزيان – كارشناس پژوهشگري علوم اجتماعي

در قسمت اول به تعريف ويژگي هاي اين بيماري پرداختيم، حال به روشهاي درمان آن مي پردازيم:

عبور از مرحله تشخيص

اغلب عبور از اين مرحله براي خانواده ها بسيار مشكل و دردآور است . اين احساس كاملا عادي و طبيعي مي باشد، ولي فراموش نكنيد كه بعد از تشخيص اوتيسم در يك كودك، زندگي همچنان وجود دارد و بايد زندگي كرد. زندگي مي تواند حتي براي يك كودك اوتيستيك هم لذّت بخش و جالب باشد، و همينطور براي كساني كه با اين كودك زندگي كرده و به او عشق مي ورزند. اگرچه براي درمان اين كودكان راه سخت و طولاني در پيش است ولي فراموش نكنيم كه عشقي كه خداوند در قلب پدر و مادر قرار داده و تمامي لذّتهايي كه يك پدر و مادر از شيرين زباني ها و بودن با فرزند خود دارند مي تواند اين راه دشوار را قابل تحمل كرده و آينده اي پر از اميد و شادي را رقم بزند.

درمان ، تعليم و تربيت

نگاه كلّي:

 در درمان كودكان اوتيستيك بايد حتما اين مورد در نظر گرفته شود كه روش درمان براي هر كودك بايد متناسب با توانائي ها و شدت اختلالات او برنامه ريزي شود.

روشهاي درماني

با توجه به مشكلات و اختلالات خاصي كه در بيماران اوتيستيك مشاهده مي شود، يك برنامه درماني مناسب بايد نيازهاي بيمار را برآورده كندنياز هايي از قبيل رشد و بهبود رفتارهاي اجتماعي كودك، توانائي برقراري ارتباط، تصحيح رفتاري، و بهبودي مشكلات مجموعه حواس پنجگانه. گاهي يك برنامه از متعلقات زيادي براي كمك به فرد اوتيستيك برخورداراست .براي مثال، برنامه درماني يك كودك مي تواند شامل گفتار درماني، رشد و بهبود رفتارهاي اجتماعي، و دارو درماني باشد؛ و برنامه درماني كودك ديگر از رشد و بهبود رفتارهاي اجتماعي، بهبود مجموعه حواس پنجگانه، و تغييرات رژيم غذائي تشكيل شده باشد.

برنامه هايي براي كودكان زير 3 سال

اگر كودك شما زير 3 سال سن دارد، مي تواند از شانس درمان زود هنگام بهره ببرد. كودك شما مي تواند به دو طريق از اين برنامه درماني زود هنگام سود يابد: يا از طريق درمان در خانه، و يا در مراكز درماني. برنامه درماني در خانه مستلزم اين است كه يك تيم درمانگر به خانه شما آمده و برنامه درماني را در خانه اجراكنند. در نوع ديگر كه در مركزدرماني مي باشد، اين شما هستيد كه بايد كودك رابه طور مرتب به مركز برده و تحت درمان قرار دهيد. در هر دو صورت افرادي كه با كودك شما كار مي كنند بايد كساني باشند كه در زمينه اوتيسم تخصص و تجربه داشته، و برنامه درماني را به خوبي فهميده باشند. كمك هاي ديگر نيز با توجه به نياز كودك بايد براي او تهيه گردد، مانند كاردرماني، گفتار درماني، و يا بازي درماني.

روشهاي رفتار درماني و بهبود ارتباط

رفتارهاي كودكان اوتيستيك اغلب براي والدين و درمانگران مشكل آفرين و ناراحت كننده است. اين رفتارها ممكن است نامناسب‌، تكراري، تهاجمي و خطرناك باشد و همين طورممكن است شامل تكان دادن مكرّر دستها، حركت مداوم انگشتان ،تكان دادن بدن به جلو و عقب، گذاشتن اشياء در دهان، و يا كوبيدن سر به اشياء ديگر باشد.كودكان اوتيستيك همچنين ممكن است به رفتارهاي خودآزاري مانند آسيب زدن به چشمان، و يا گاز گرفتن دستان خود عادت داشته باشند.اين كودكان همچنين ممكن است نسبت به درد و سوختگي عكس العملي نشان ندهند.گاهي كودكاني نيز مشاهده شده اند كه بدون دليل به ديگران حمله كرده اند.دلايل بروز اين رفتارها در كودكان اوتيستيك هنوز به طور دقيق يافت نشده است و بسيار پيچيده مي باشد، ولي برخي از متخصصين معتقدند كه اختلالات در حواس پنجگانه كودك مي تواند باعث بروز اين رفتارها شوند و كودك با اين رفتارها مي خواهد اين حواس را ارضاء كند.

مهارتهاي ارتباطي نيز (هم كلامي و هم نوشتاري) مشكل مهمي در كودكان اوتيستيك مي باشد. آنها نمي دانند كه ارتباط چگونه برقرار شده و چه اهميتي دارد همچنين اين كودكان اغلب در شروع ارتباط و برقراري ارتباط دو طرفه مشكل دارند. بسياري نيز مشكلات گفتاري دارند و ممكن است هيچگاه در طول زندگي خود صحبت نكنند و يا اينكه دير شروع به صحبت كردن بكنند.بعضي از اين كودكان هم ممكن است از مهارت كلامي به نحو نادرست استفاده بكنند، مثلاً هر كلمه و يا جمله اي كه به آنها گفته مي شود را تكراركنند ( تكرار طوطي وار )، و يا اينكه فقط از كلمات تك براي ارتباط استفاده كنند. 

روشهاي فراواني براي بهبود مشكلات اجتماعي،كلامي،حواس، و رفتارهاي اختلالي تهيه شده است.برخي از اين روشها عبارتند از: اِي بي ِاي، آموزش جزء به جزء، فِلور تايم، داستانهاي اجتماعي، و بهبود مجموعه حواس پنجگانه.

روش اِي بي اِيApplied Behavior Analysis(تحليل رفتاري كاربردي)

بسياري از روشهاي درماني كودكان اوتيستيك بر پايه اصول اين روش تهيه شده اند. اصل مهم اين روش اين است رفتارهايي كه مورد تشويق قرار بگيرندكه احتمال تكرار و افزايش خواهند داشت، و رفتارهايي مورد توجه قرار نگيرندكه احتمال حذف شدن آنها وجود دارد.اگر چه اِي بي اِي يك تئوري است ولي بسياري از مردم از اين اصطلاح براي روشهايي كه با اين اصل كار مي كنند استفاده مي كنند. دو روش مهمي كه بر پايه اين اصل وجود دارند روش آموزش جزء به جزء، و روش لوواس مي باشند.

در روش آموزش جزء به جزء و روش لوواس هر تمريني كه به كودك داده مي شود شامل يك دستوراز درمانگر، يك عمل از طرف كودك، و يك عكس العمل از طرف درمانگر مي باشد.اين روش علاوه بر تصحيح رفتارهاي كودك شامل آموزش مهارتهاي جديد نيز از قبيل مهارتهاي اوليه، مانند خوابيدن و لباس پوشيدن، تا مهارتهاي پيشرفته مانند، برخوردهاي صحيح اجتماعي مي باشد. اين روش، روشي بسيار دقيق و كامل است. در اين روش معمولاً كودك بين 30 تا 40 ساعت در هفته به صورت انفرادي با درمانگر دوره ديده كار مي كند. هر كار و مهارت جديد به اجزاء كوچكتري تقسيم مي شود. هرگاه كار خواسته شده ازكودك به درستي انجام شود، كودك مورد تشويق قرار مي گيرد تا در انگيزه تكرار آن و فرمانبري بيشتر شود. اين روش با مخالفت هايي نيز روبرو شده است.  برخي از متخصصين معتقدند كه اين روش به احساسات كودك لطمه مي زند و مدت زمان آموزش آن در طول هفته تأثيرات ناخوشايندي بر خانواده مي گذارد. به هر حال آمار و ارقام و تجربه نشان داده است كه تكنيكهاي اِي بي اِي نتايج مثبت و با ثباتي بر روي كودكان اوتيستيك داشته است.

TEACCH

اين روش اولين روشي بود كه در آمريكا براي كودكان اوتيستيك به كار گرفته شد. نام اين روش مخفف عبارت: ”درمان و آموزش كودكان اوتيستيك و ناتواني هاي ارتباطي مرتبط با اين بيماري“ مي باشد. در اين روش اعتقاد بر اين است كه محيط زندگي كودك بايد با او تطبيق داده شود، نه اينكه كودك با محيط تطبيق داده شود. در اين روش از تكنيك خاصي استفاده نمي شود بلكه برنامه درماني بر اساس سطح عملكرد كودك پايه ريزي مي شود. توانايي هاي كودك بر اساس معيارهاي آموزشهاي رواني بررسي مي شود و تكنيكهاي درماني در جهت بهبود ارتباط، مهارتهاي اجتماعي و انطباقي طراحي مي شوند. در اين روش به جاي اينكه به كودك يك مهارت و توانايي خاص آموزش داده شود، سعي بر اين است كه به كودك مهارتهايي آموزش داده شود تا بتواند محيط اطراف خود، و رفتارهاي اطرافيان خود را بهتر درك كند. به عنوان مثال، برخي از كودكان اوتيستيك هنگام احساس درد شروع به فرياد زدن مي كنند، در اين روش سعي برآن است كه به كودك آموزش داده شود تا هنگام احساس درد چگونه با برقراري ارتباط آن را به اطرافيان خود بفهماند. اين روش نيز مخالفاني دارد و اين مخالفان معتقدند كه اين روش خيلي خشك و پر شاخ و برگ است. همچنين ممكن است كودك اوتيستيك دريابد كه در برابر عمل خواسته شده چه انتظاري از او مي رود و فرا بگيرد كه بدون فكر، خلاقيّت و دقت جواب خواسته شده را اجرا كند. .

Picture ExchangeCommunication Systems – PECS(تبادل تصوير-روشهايي ارتباطي)

روش ارتباط با تبادل تصوير. يكي از مهم ترين اختلالات در كودكان اوتيستيك عدم توانايي در ارتباط مي باشد. برخي از كودكان اوتيستيك ممكن است صحبت كردن را بياموزند و برخي نيز ممكن است هيچگاه قادر به اين كار نشوند.اين روش،  روش مناسبي براي شروع گفتار و برقراري ارتباط در كودكاني است كه قادر به صحبت كردن نمي باشند.در اين روش بر پايه اصول اِي بي اِي، به كودك آموزش داده مي شود كه چگونه مي تواند نياز هاي خود را از طريق دادن تصاوير برآورده كند. از امتيازات مهم اين روش اين است كه ارتباط كودك ساده، قابل فهم، با تفكر و عمده مي باشد. كودك تصويري را به شما مي دهد و شما بلافاصله مي توانيد منظور او را دريابيد. با اين روش كودك مي تواند با هر كسي ارتباط برقرار كند و تنها كاري كه بايد انجام شود گرفتن و دادن تصاوير است.

Floor Time

اين روش توسط يك روانشناس كودك به نام ”استانلي گرين اسپن“ ارائه شده است. اين روش بسيار شبيه بازي درماني است. در اين روش سعي بر اين است كه ارتباط كودك با يك فرد ديگر از طريق برنامه هاي دقيق بازي بيشتر و مؤثرترگردد. اين روش شامل شش مرحله مي باشد كه كودك در طي اين مراحل و چگونه ياد گرفتن را از يك بزرگتر فرا مي گيرد، و به عبارتي كودك بايد نرده باني شش پله اي را طي كند. ممكن است كودكان در اين روش با مشكلاتي نيز روبرو شوند، مثلا به علت اختلالات حسّي در درك بعضي از تمرينات خواسته شده مشكل پيدا كنند و يا اينكه قادر به انجام برخي از تمرينات بدني موجود در برنامه نشوند. در اين برنامه والدين و درمانگران سعي مي كنند تا پيشرفت كودك را از طريق مسيرهايي كه كودك دوست دارد، و با جهت دادن به اين مسيرها، فراهم كنند، تا كودك بتواند شش مرحله پيشرفت موجود در اين روش درماني را طي كند. اين روش به طور مجزا كودك را در بدست آوردن مهارتهاي گفتاري و بدني كمك نمي كند، بلكه از نظر احساسي و رواني به كودك كمك مي كند تا كودك بتواند درك بيشتري پيدا كرده و از طريق آگاهي و تجربه مهارتهاي ديگر را نيز بدست آورد. معمولاً از اين روش در كنار روشهاي دقيق تر ديگر، مانند اِي بي اِي، در ساعات فراغت كودك استفاده مي شود.

Social Storiesداستانهاي اجتماعي

اين داستان ها براي آموزش مهارتهاي اجتماعي به كودكان اوتيستيك آماده شده اند.از طريق اين داستان ها به كودك آموزش داده مي شود كه چگونه احساسات، منظور، و برنامه هاي ديگران را درك كنند.در اين روش يك داستان براساس موقعيّت و شرايط خاص با اطلاعات فراوان تهيه شده است، كه به كودك از طريق گوش كردن به آن به كودك كمك مي شود تا بفهمد چه جواب يا عكس العمل مناسب را بايد از خود نشان دهد. اين داستان ها معمولاً از سه جزء اصلي تشكيل مي شوند: 1- اطلاعاتي در مورد افراد داستان، مكان و اجزاء داستان 2- احساسات و افكار افراد داستان3- جوابها و عكس العمل هاي مناسبي كه بايد وجود داشته باشند. اين داستان ها بايد بر اساس نياز كودك براي او خوانده شوند و حتماً بايد از قول اول شخص مفرد و در زمان حاضر باشند. اين داستانها در صورت همراهي با تصاوير و موسيقي مي توانند تأثير بيشتري داشته باشند. بايستي داستانهاي فراهم شده به گونه اي باشند كه نقاط ضعف كودك را تصحيح كنند. مثلاً كودكي كه از شرايط بخصوصي ترس دارد و يا اينكه در او ايجاد استرس مي كند، بهتر است داستان هاي مناسبي در مورد اين شرايط براي او گفته شود.

SensoryIntegrationدرك مجموعه حواس

كودكان اوتيستيك اغلب از نظر حس هاي بدن خود داراي مشكلاتي مي باشند. ممكن است اين كودكان داراي آستانه تحريك بالا و يا پائين باشند، و يا اينكه مغز آنها قادر نباشد از اطلاعات بدست آمده توسط حواس پنجگانه آنها، درك درستي از شرايط موجود بدست آورد. در اين روش درماني كه مي تواند توسط بازي درماني، كار درماني، و يا گفتار درماني انجام شود، به كودك كمك مي شود تا بهتر از اطلاعات حسي بهره ببرد. مثلاً اگر كودك با حس لامسه خود مشكل دارد از كودك خواسته مي شود تا اشياء متفاوت با جنس هاي متفاوت را لمس كرده و با آنها كار كند. موسيقي درماني نيز جزئي از اين روش است كه توسط فركانسهاي متفاوت حساسيّت كودك را در برابر برخي اصوات كم و يا زياد مي كند. دكتر " تِمپِل گراندين"كه خود يك بيمار اوتيسم بوده است، دستگاهي را طراحي كرده كه با فشارهاي متفاوت بر دست، حس لامسه را بهبود مي بخشد. قبل از اجراي اين روش درماني، درمانگر حتماً بايد كودك را به دقت زير نظر گرفته و آشنايي كامل و دقيقي در رابطه با خصوصيات حسي كودك پيدا كند.

درمانهاي رژيمي و داروئي

 تاكنون دارويي يافت نشده است كه از بروز اوتيسم جلوگيري كند و يا اينكه آن را درمان كند، ولي متخصصين و خانواده ها به تجربه دريافته اند كه بعضي از داروهاي استفاده شده در بيماري هاي ديگر، در بهبود بعضي از اختلالات اوتيسم مؤثر مي باشند. همچنين مشاهده شده است كه تغييرات رژيم غذايي و افزودن برخي ويتامين ها و موادمعدني مي تواند در بهبود برخي از اختلالات اوتيسم مؤثر باشد.در طي ده سال گذشته تحقيقات زيادي در اين مورد انجام شده كه نتايج برخي از آنها حاكي از اين است كه افزودن برخي ويتامين ها، مانند ب6 و ب12، و همچنين حذف برخي مواد، مانند گلوتن و كازئين، از رژيم غذايي كودك مي تواند در بهبود عملكرد سيستم گوارشي، آلرژي ها، و رفتارهاي كودك تأثير مثبت داشته باشد. البته تمامي تحقيقات و بررسي ها اين مطلب را به صورت علمي و قطعي ثابت نمي كنند. تعدادي از داروهاي بيماريهاي ديگر وجود دارند كه در مورد بعضي از كودكان اوتيستيك اثرات مثبت نشان داده اند.اين داروها معمولاً در درمان بيش فعّالي، اختلالات توجه، و نگراني در كودكان اُتيستيك مؤثر بوده اند. شايد بتوان گفت يكي از بيشترين ويتامين هاي استفاده شده براي كودكان اوتيستيك، ويتامين ب مي باشد. اين ويتامين در ساختن آنزيمهايي كه مغز براي فعّاليت خود به آنها احتياج دارد مؤثر است. در برخي از كودكان اوتيستيك مشاهده شده است كه پروتئين هايي نظير گلوتن و كازئين به خوبي شكسته نمي شوند و باعث بروز مشكلاتي در كودك مي شوند. حذف اين پروتئينها در اين كودكان مي تواند به رفع اختلالت گوارشي در آنها كمك كند، و در نتيجه رفتارهاي اختلالي ناشي از آن نيز رفع مي گردند. گلوتن در غلات و كازئين در لبنيات وجود دارند. بايد توجه داشت كه در صورت وجود اين مشكل در كودك شما، نبايد غلات و لبنيات به يكباره از رژيم غذائي كودك حذف شوند، زيرا ممكن است اين قطع ناگهاني خود باعث بروز مشكلات ديگري شود.  براي اين منظور بهتر است با يك متخصص تغذيه مشورت شود تا نحوه حذف اين مواد و تغيير مناسب رژيم غذيي به شما آموزش داده شود.

روشهاي درماني مكمل

از انواع اين درمان ها مي توان به موسيقي درماني، هنردرماني، و حيوان درماني اشاره كرد، كه مي توانند به صورت فردي با كودك كار شده و يا در مراكز مخصوص به صورت جمعي كار شوند. در تمامي اين روشها افزايش قدرت ارتباط، بهبود روابط اجتماعي، و افزايش اعتماد به نفس مشترك مي باشد. همچنين اين روش ها كمك مي كنند تا كودك بتواند رابطه بي خطر و مفيدي را با درمانگر خود و سايرين برقرار كرده و با آنها مأنوس شود. موسيقي و هنر مي توانند بخصوص در رفع مشكلات حواس پنجگانه كودك مفيد باشند ،زيرا توسط آنها قدرت درك، شنوائي و ديداري كودك تقويت مي شوند . حيوان درماني معمولا شامل اسب سواري، و شنا با دولفين ها مي باشد. در اين درمان ها كودك توانايي هماهنگي عضلات و اندام ها را مي تواند بدست آورد، همچنين احساس دوست داشتن و اعتماد به نفس نيز از فوائد اين نوع درمان است.

منبع:

جورج، مايكل. ترجمه: محمدي، سعيد . نشر صدر.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک