اهمیت بهداشت و سلامت دهان و دندان

 

دكتر مويد الاسلام كاتب- دندانپزشك   بیمارستان امام حسین (ع)

  بکارگیری روش های پیشگیری و مراقبت های بهداشتی دهان و دندان راهی برای دستیابی به سلامت کلی فرد در طول زندگی و بهبود سلامت مردم در جامعه است که به دنبال ارتقاء آگاهی در جامعه می توان تاثیر بهداشت را در آن جامعه نهادینه کرد. لذا آگاهی از مراقبت های دندانپزشکی در افراد می تواند نقش موثری در ایجاد جامعه سالم داشته باشد. 

 

چگونگی مراقبت و ارتقاء بهداشت دهان و دندان

 در ابتدا به چگونگی ایجاد پوسیدگی اشاره ای می شود تا بدانیم چگونه از ایجاد آن جلوگیری کنیم. پوسیدگی دندان به دنبال یک واکنش شیمیایی بین باکتری های دهان و  غذایی بجا مانده پس از غذا خوردن آغاز می شود. بدین صورت که باکتری های موجود در دهان یک لایه چسبنده غیر قابل رویت بنام پلاک می سازند. پلاک با هیدرات های کربن که در غذا وجود دارند واکنش داده و اسید تولید میکند که اسیدیته (PH) حاصل باعث افزایش فعالیت این باکتریها شده و به صورت یک چرخهPH  اسیدی و افزایش فعالیت باکتری ها ادامه می یابد که در اینPHاسیدی حاصل صدمه به مینای دندان که برداشت مواد معدنی می باشد صورت می گیرد. فرایند از دست دادن مواد معدنی دمیزالیزاسیون گفته می شود. این سلسله وقایع بلافاصله پس از غذا خوردن آغاز و حداقل 20 دقیقه طول می کشد.

 مینای دمیزالیزه شده دو سرنوشت متفاوت پیش رو خواهد داشت؛ یکی اینکه از طریق مواد معدنی موجود در بزاق دوباره میزالیزه شود که در این مسیر فلوراید اهمیت فراوانی می یابد که بعدا به آن اشاره خواهیم کرد.

 دیگر اینکه میزالیزاسیون صورت نگیرد و یا به میزان کمتری از دمیزالیزاسیون انجام شود که حاصل آن پوسیدگی می باشد. 

 قابل ذکر است فاکتورهای زیادی در طی این مسیرها دخیل هستند که از جمله می توان به نوع تغذیه، سن و ژنتیک اشاره نمود.

 بر اساس بسیاری از تحقیقات بعمل آمده درباره نوع تغذیه، محققین بسیاری کربوهیدرات ها را مقصر اصلی در میزان شیوع پوسیدگی می دانند.

 سن شیوع پوسیدگی بین 5 سال تا 18 سال می باشد؛ اما درهر دندانی و در هر سنی پوسیدگی می تواند ایجاد شود.

 در زمینه ژنتیک تحقیقاتی صورت گرفته است و ساختارهای مینا و عاج دندان که وراثت در شکل گیری آن ها نقش اصلی را داراست به عنوان مولفه های سطح اول متاثر از وراثت می باشد. پس وراثت مشخص کننده میزان مقاومت ساختارهای اصلی درگیر با مساله پوسیدگی می باشد.

 پس از شناخت نحوه ایجاد پوسیدگی این سوال پیش می آید که آیا می توان از شروع پوسیدگی جلوگیری کرد؟

 بلی؛ با ارتقاء سطح دانش نسبت به فرایند ایچاد پوسیدگی دندانی و افزایش مقاومت دندان ها تا حد زیادی می توان از شروع این مساله پیشگیری کرد.

 متداول ترین روش جهت کنترل و پیشگیری پوسیدگی شستشوی روزانه با مسواک و استفاده از نخ دندان می باشد که مهم ترین نتیجه این اعمال حذف پلاک ها می باشد.

 A.D.A. (American Dental Association) متذکر می شود که مسواک نایلونی ، بابریستل های نرم و گرد و پالیش شده استفاده شود. همچنین مسواک هایی با سر کوچکتر ( مسواک خردسالان ) ممکن است جهت دسترسی بهتر به دندان های خلقی کمک کند و خمیر دندانی استفاده شود که فلورایده باشد. در مورد فلوراید توضیحاتی ارائه خواهد شد.

 چگونگی مسواک زدن

 1- مسواک را تحت یک زاویه 45 درجه به طرف لثه نگه دارید از یک حرکت چرخشی و لرزشی استفاده کنید و فشار زیاد وارد نکنید.

 2- به منظور تمیز کردن سطوح خارجی دندان های عقب از ضربه های زاویه دار و کوتاه استفاده کیند. درسطوح داخلی دندان های عقب نیز به همین صورت عمل کنید.

 3- سطوح جونده دندان های خلقی را به قراردادن سطح مسواک به نرمی اسکراب کنید.

 4- به منظور تمیز کردن فواصل داخلی دندان های جلو مسواک خود را شیب داده و از حرکت چرخشی استفاده کنید.

 حداقل روزی 2 بار و هربار حداقل بمدت 2 الی 3 دقیقه مسواک بزنید. در صورت امکان بعد از هر وعده و بعد از هر میان وعده مسواک بزنید.

 چگونگی استفاده از نخ دندان (Flossing):

 استفاده از نخ دندان (Dental Floss) قبل از مسواک زدن باعث حذف دبری ها از فواصل بین دندانی و پلاک زیر خط لثه ای می شود جایی که مسواک قادر به ایفای نقش خود به صورت کامل نمی باشد.

 1- با نخی به طول حدودا 30 سانتی متر عمل فلوسینگ را آغاز نمائید. بیشتر نخ را در یکی از انگشتان میانی خود بپیچید و بقیه نخ را دور انگشت میانی دست دیگر بپیچید. حدود 2 الی 3 سانتی متر از نخ را بین انگشتان آزاد بگذارید.

 2- با انگشت نشانه خود نخ پیچیده شده را بکشید تا محکم شود.

 3- نخ را بین دندان های خود بلغزانید و از حرکت آرام بر روی دندان استفاده کنید. با حرکت از بالا و پایین سطوح دندان خود را با نخ بروبید ولی به آرامی و با مراقبت کافی از لثه ها.

 4- نخ دندان را بیش از نیاز نپیچید و از تمیزی دندان های عقب مطمئن شوید.

 توجه: اگر در حین استفاده از نخ دندان خونریزی مشاهده شد نگران نشوید ولی اگر در استفاده مرتب و به موقع بیش از یک هفته طول کشید به دندانپزشک مراجعه کنید.

 فلورایدFlouride

 در قرن گذشته این مطلب کشف شد که افزودن یک هالوژن شیمیایی به نام فلوارید به طور حساب شده و به میزان  1PPMبه آب آشامیدنی حدودا بیش از 60% کاهش پوسیدگی را به دنبال دارد.

 نحوه عمل فلوراید

 1- در مرحله رمیزالیزاسیون از طریق بزاق

 2- فعالیت باکتریواستاتیک این ماده باعث کاهش فعالیت باکتری ها جهت تبدیل کربوهیدات ها به اسید

 3- در مرحله رشد و بلوغ مینای دندان باعث ساخته شدن مینای قویتری می شود.

 4- فلورایدی که روزانه دریافت می کنیم باعث محافظت دندان از پوسیدگی می شود.

 منابع فلوراید

 شامل: آب آشامیدنی، خمیر دندان ها، دهان شویه ها و برخی مواد غذایی مانند ماهی ها و چای، ژل های فلوراید و قرص فلورایدی می باشد. 

 منابعRefrences

 1-Dentistry to the child & adolescent Ralph E.Mcdonald & David Avery

 2- Training and clinical assistance for dental nurses and Hygene.Fahime Mousavi

 3-An introduction to risk prediction and preventive dentistry per axeisson

 


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک