(زمان خواندن: 3 - 6 دقیقه)

آشنايي با رادیو داروها

 

سيما شفافي زنوزيان-كارشناس پژوهشگري علوم اجتماعي

عضو هيئت علمي آموزشكده شهيد بهشتي مشهد

تاريخچه

یکی از روش های تشخیصی و درمانی ارزشمند در طب، پزشکی هسته ای می باشد. که تبلور آن از ابتدا تا کنون تلفیقی از کشفیات مهم تاریخی بوده است. اولین جرقه در سال ۱۸۹۵ با کشف اشعه X و در ۱۹۳۴ با کشف مواد رادیواکتیو زده شد. اولین استفاده کلینیکی مواد رادیواکتیو، در سال ۱۹۳۷ جهت درمان لوسمی در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی بود. بعــــــد از آن در ۱۹۴۶ با استــــــفاده از این مواد توانستند در یک بیمار مبتلا به سرطان تیروئـــــید از پیشرفت این بیماری جلوگیری کنند.طی سال های بعد از آن متخصصین و فیزیک دانان به این واقعیت پی بردند، که می توان از تجمع رادیو داروها در ارگان هدف تصاویری از آن تهیه نمود و یا به درمان بافت آسیب دیده کمک نمود.

پرتوپزشکی چیست؟

پرتوپزشکی شاخه‌ای از پزشکی است که در آن تشعشع خواص هسته‌ای نوکلیدهای رادیواکتیو و نوکلیدهای پایدار ، هم برای تشخیص و هم برای درمان امراض به کار می‌روند. این امر می‌تواند یا با پرتودهی مستقیم مریض با یک چشمه تشعشع خارجی یا با تزریق داروهای نشان دار با رادیواکتیویته به مریض تحقق یابد .

رادیو دارو

داروهای نشان دار رادیواکتیو که به مریض تزریق یا خورانده می‌شوند، به نام رادیو داروها معروف هستند. دارویی هسته‌ای یا رادیو فارماکولوژی روش دارویی خاصی است که با ترکیبات ، آزمایش یا تزریق مناسب رادیو دارو به مریض ارتباط دارد.

کاربرد رادیوداروها

روش های تشخیص زنده

روش های تشخیص زنده آن روش هایی هستند که در آنها یک رادیو دارو در سیستم یک مریض زنده ، به طریق خوراندن ، تزریق ، یا با استنشاق وارد می‌گردد.اشعه گامای نشر شده بوسیله رادیو داروها برای تامین اطلاعات مورد نیاز بر روی صفحه کامپیوتر قابل مشاهده هستند.

روش های تشخیص غیر زنده

روش های غیر زنده آنهایی هستند که روی نمونه‌های برداشته شده از یک مریض انجام می‌گیرد. تعدادی از این روش ها مستلزم به کارگیری رادیو داروها است. ولی مهمترین آنها روش رادیو ایمونواسی ( RIA ) می‌باشد.

رادیو ایمونواسی و تاثیر آن در پزشکی

رادیو ایمونواسی نوعی تجزیه به طریق رقیق کردن ایزوتوپی ( IDA ) ، جزو استو کیومتری است که در آن عنصر مورد تجزیه نشان دار و غیر نشان دار برای پیوند با مقادیر محدود مولکولی که به طور خاص با عنصر مورد تجزیه پیوند می‌دهد، رقابت می‌کند. RIA به طور گسترده در آزمایشگاههای پزشکی برای تعیین هورمون ها ، داروها ، ویروس ها ، و دیگر گونه‌های آلی در سطح جهان بکار می‌رود. شروع RIA به سالهای ۱۹۵۰ ، با برسي برروی متابولیسم انسولین B1I در مریض‌های دیابتی بر می‌گردد.

دانشمندان دریافتند که مریض‌های دیابتی موادی در سرم خون دارند که با انسولین پیوند می‌دهند. آنها مشاهده کردند که انسولین نشان دار و غیرنشان دار با این ماده پیوند دهنده رقابت کرده، و این مقدار انسولین غیرنشان دار موجود ، مقادیر انسولین نشان دار را که پیوند داده متاثر می‌کند. آنها در این مطالعه توانایی روش ، جهت ارزیابی انسولین را دریافتند. RIA از آن زمان تا کنون پیشرفت های گسترده‌ای را در روش های پزشکی با کاربردهای وسیع برای اندازه گیری مقادیر بسیار کم بسیاری از بیو مولکول های مهم نموده است.

کاربردهای درمانی تشعشع

کاربردهای درمانی تشعشع و رادیو داروها نسبت به کاربردهای تشخیص محدودتر هستند. زمانی که تشعشع برای درمان به کار می‌رود، مقصود نابود نمودن یک قسمت خاص از نسوج مریض با تشعشع است. چشمه تشعشع می‌تواند داخلی و خارجی باشد.

چشمه‌های مورد استفاده در درمان

چشمه‌های خارجی تشعشع در حال حاضر اساسا در شکل باریکه‌های الکترونی یا اشعه ایکس است. بسیاری از  دستگاه ها می‌توانند برای تولید این تشعشعات به کار روند. ولی شتاب دهنده های خطی کوچک بیشترین کاربرد را دارند. الکترون های با انرژیهای ۴ تا ۱۵ میلیون الکترون ولت برای درمان سرطان هایی که نزدیک سطح بدن هستند، مانند سرطان های پوست ، سینه ، سر و گردن بکار می‌روند.

زمانی که نفوذ بیشتری از تشعشع لازم باشد، اشعه گاما از یک چشمه بسته رادیو نوکلید مورد استفاده قرار می‌گیرد علاوه بر تشعشع خارجی یک عضو ممکن است، یک سوزن یا دانه رادیواکتیو را در داخل بدن مریض کاشت و لذا تنها مقاطع خاصی را که باید نابود شوند، پرتودهی نمود.

تصویر برداری در پرتوپزشکی

مشکل تصویر برداری از بدن انسان این است که ماده ای کدر و غیر شفاف است، نگاه کردن درون بدن انسان نیز بطور کلی دردناک است. در گذشته روش معمول دیدن درون بدن انسان جراحی بود! اما امروزه با استفاده از انبوهی از روش های جدید دیگر نیازی به این روش ها نیست. تصویر برداری اشعه X ، MRI ، تصویر برداری CAT و مافوق صوت برخی از این تکنیک ها هستند. هر کدام از این تکنیک ها مزایا و معایبی دارند که باعث می شود برای شرایط مختلف واعضای مختلف بدن مفید باشند.

تکنیک های تصویر برداری پزشکی هسته ای روش های جدیدی را برای نگاه کردن به درون بدن انسان برای پزشکان فراهم می کند. این تکنیک ها ترکیبی از استفاده از کامپیوتر، حس گرها و مواد رادیواکتیو است.            

 این روش ها عبارتند از:

• توموگرافی با استفاده از تابش پوزیترون ( PET )

• اسپکت SPECT

• تصویر برداری قلبی – عروقی

• اسکن استخوان

هر کدام ازاین روش ها از یکی از خصوصیات عناصر رادیواکتیو برای تولید یک تصویر استفاده می کنند.

تصویر برداری در پزشکی هسته ای برای شناسایی موارد زیر بسیار مفید است:

• تومورها

• آنوریسم Aneurysms

• نارسایی سلول های خونی و اختلال در عملکرد دستگاه های بدن مثل غده تیروئید و ریه

استفاده از هر کدام از این روش های خاص یا مجموعه ای از آنها بستگیبه علائم بیمار و نوع بیماری دارد.

از موارد استفاده ديگر راديو دارو ها مي توان:

1- درمان تومور بدخیم کبدی با تولید رادیوداروی ایرانی

2- تصویر برداری و پرتو دهی

3- درمان سرطان

تکنیک درمان تومورهای بدخیم کبدی از طریق تزریق ذرات رادیو اکتیو برای نخستین بار در ایران در مرکز قلب و عروق شهیدرجائی انجام شد.

تا کنون ۴۲ قلم کيت تشخيصي وراديو دارو در کشور توليد و به بازار عرضه شده است

راديو داروها ترکيبات راديوايزوتوپي با قابليت تجويز به صورت تزريقي،خوراکي و استنشاقي هستند

Jennifer Kahn) ۲۰۰۶ ). "Nanotechnology". National Geographic ۲۰۰۶ (June): ۹۸-۱۱

1- مقدمه ای بر نانو فناوری؛رامین رحمانی اهرنجانی ، علی قربان پورآرانی ، مریم شکروی ؛نشر کتاب دانشگاهی ؛1388

5- نانو از نو ؛اسماعیل کلانتری ، امیر دارستانی فراهانی ،عباس مرادی ؛ باشگاه دانش آموزی نانو با همکاری انتشارات آتنا ؛ پاییز 1388

69- مقاله ی نقاط کوانتومی و روش های ساخت و کاربرد ؛ مهندس محمدرضا فروغی ( نویسنده)

10-  سایت ویکی پدیا WWW.WIKIPEDIA.COM

WWW.KOPA.MIHANBLOG.COM-11

12- H.Fischer,.“polymeranocomposites fundamental research to specific applications”. Mater. Sci. Eng:C, 23 (2002) 763 .

13- E.T.hostenson,C.Li,T. W. Chou, “nanocomposites in context”, Composite Sci. Tech. 65 (2005) 491 .

14- Bala’zsi, Z. Ko’nya, F. We’ber, L. P. Biro’ and P. Arato’, “preparation and characterization of carbon nanotubereinfarced silicon nitride composites”, Mater. Sci. Eng:C, 23 (2003) 1133 .

15- فتح الله کریم زاده، احسان قاسمعلی، سامان سالمی زاده، "نانومواد؛ خواص، تولید و کاربرد"، جهاد دانشگاهی واحد صنعتی اصفهان


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک