دستگاه سونوگرافي

 

مفاهيم پايه

سـونـوگـرافـي (sonography) ازدوكلمـه  soundبـه معني صدا يا صوت و Graphicبه معني تصوير و ترسيم تشكيل شدهاست.

 

فيزيولوژي

سونوگرافي يكي از روش‌هاي تشخيص بيماريدر پزشكي است. به اين روش اكوگرافي، پژواك ‌نگاري و صوت ‌نگاري هم گفته مي شود. اينروش بر مبنـاي امـواج مـاورا صـوتـي بـوده و بـراي بـررسـي بـافت هاي زيرجلدي مانندعضلات ، مفاصل ، تاندون ها و اندام هاي داخلي بدن و ضايعات آن ها استفاده مـي شـود. همچنيـن سـونوگرافي كاربردهاي درماني نيز دارد. امروزه يكي از ابزارهاي مهم درتشخيص وضعيت جنين در دوران حاملگي استفاده از دستگاه سونوگرافي است .

 

روش كار

در سونوگرافي، تصاوير بااستفاده از امواج فراصوت (امواج صوتي با بسامد بالا و غير قابل شنيدن) ايجادمي‌شوند. در اين روش، وسيله‌اي به نام مبدل را بر روي پوست حركت مي‌دهند (در برخيموارد آن را به داخل منافذ بدن و راست روده وارد مي‌كنند) و با آن امواج فرا صوت رابه داخل بدن ارسال مي‌كنند. هر كجا كه بافت‌هاي با تراكم مختلف به هم مي‌رسند يا هرجا كه بافت كنار مايع قرار دارد‌، امواجي منعكس مي‌شوند.

 

مبدل ، اين امواج رادريافت و آن‌ها را به رايانه منتقل مي‌كند تا تصاويري بر روي نمايش‌گر ايجاد شود. اين تصاوير مرتب در حال تغيير هستند و از اين رو مي‌توان حركت را هم مشاهده كرد. پزشكان اغلب از سونوگرافي براي مشاهده جنيـن در رحـم يـا ديـواره‌هـا و دريچـه‌هـايقلـب يـا شنـاسايي ناهنجاري‌هايي همچون مشكلات كبد و كيسه صفرا و كيست و سنگ ادرارياستفاده مي‌كنند.

 

سونوگرافي داپلر رنگي

يكي ديگر از انواعسونوگرافي، سو نو گرافي داپلر رنگي است . اين روش كه جهت و سرعت جريان خون را نشانمي‌دهد، براي شناسايي مشكلاتي همچون تنگي سرخرگ‌ها يا لخته‌هاي سياهرگي به كارمي‌رود.

 

اجزاء سونوگرافي

 ‌دستگاه سو نوگرافي شاملاجزاء زير است:

1- پروب   

2- مانيتور، تصاوير منعكس شده از امواج صوتي رامي توان در آن مشاهده كرد.

 

مزايا، معايب و محدوديت‌ها

سـونـوگرافي، روشيغيرتهاجمي و اغلب بدون درد است (چون در آن از سوزن يا تزريقي استفاده نمي‌شود.) بهطور گسترده، در دسترس و همچنين به راحـتــي قــابــل اسـتـفــاده اسـت و نـسـبـتبـه سـايـر روش‌هـاي تـصـويـربـرداري، كم‌هزينه‌تر است. از طرف ديگر، اشعه‌اي در آناستفاده نمي‌شود و در ‌ضمن تصاويري ارائه مي‌دهد كه نسبت به تصاوير حاصل ازx-ray،كيفيت بالاتري دارد. از سويي، مشكلات سلامت ايجاد نمي‌كند و اگر لازم باشد،مي‌تواند بارها تكرار شود.

 

انواع دستگاه

پيشـرفـت‌هـاي انجـام گـرفتـهدر تكنـولـوژي اولتـراسـوند، شامل اولتراسوند سه‌بعدي (كه اطلاعات امواج صوتي رادر قالب تصاوير سه بعدي درمي‌آورد)، چهاربعدي كه نوعي از سه بعدي است و همزمان،حركت را در زمان اصلي به نمـايـش مـي‌گـذارد و سـونـوگـرافـي داپلـر كـهمـي‌تـوانـد بخشـي از يـك بـررسي اولتراسوندي باشد.   يك روش مخصوص اولتراسوند  جريان خون را در طول رگ‌هاي بدن، شامل شريان و وريدهاي اصلي در شكم، اندام‌ها وگردن، ارزيابي مي‌كند.

 

 

 انواع سونو گرافي

سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي

سونوگرافي سه بعدي ممکن است به علت وارد کردن انرژي زياد به يک نقطه جنين موجب سوختگي در بافت نرم جنين شود. امروزه سونوگرافي يکي از الزامات مراقبتهاي دوره بارداري شده است و زنان باردار طي يک دوره حاملگي به دفعات براي انجام سونوگرافي مراجعه مي کنند که به جز مسائل ايمني و عوارض سلامت آن هزينه هاي زيادي را هم به آنان تحميل مي شود که گاهي اصلا ضروري نيست. با وجود اين به علت بازاري که سونوگرافي در دوره بارداري زنان ايجاد کرده است هر روز دستگاه هاي جديدي با نام هاي مختلف مانند سونوگرافي سه بعدي، چهار بعدي، داپلر و انواع ديگر وارد بازار مي شود که اغلب اطلاع رساني درستي درباره کارکرد و عوارض آنها وجود ندارد.

 

 در سونوگرافي سه بعدي امواج صوتي با زواياي مختلف به بدن جنين تابانده مي شود و انعکاس اين امواج با کمک نرم افزارهاي پيشرفته کامپيوتري تغيير داده مي شود

 

در سونوگرافي چهار بعدي علاوه بر ايجاد تصاوير سه بعدي از جنين حرکات جنين نيز به صورت زنده نشان مي دهد. سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي جايگزين سونوگرافي ساده نيستند و بايد به عنوان مکمل سونوگرافي ساده در صورت تشخيص پزشک مبني بر احتمال وجود ناهنجاري استفاده شود. سونوگرافي سه بعدي و چهار بعدي در صورتي که جنين در وضعيت مطلوبي قرار داشته باشد حدود 25 دقيقه طول مي کشد و در موارد چند قلويي مدت زمان بيشتري نياز دارد.

 

از فوائد سونوگرافي سه بعدي مي توان گفت که ناهنجاري هاي ظاهري جنين را بهتر نشان مي دهد و پيشنهاد مي کنيم که زنان باردار سونوگرافي دوبعدي را انجام دهند و در صورت نياز سونوگرافي سه بعدي را انجام دهند. سونوگرافي سه بعدي از نظر مزايا و تشخيص ناهنجاري ها نسبت به سونوگرافي دو بعدي برتري ندارد و بيشتر براي شناخت ناهنجاري هاي صورت، لب شکري و کام شکري موثر است و بي خطر بودن آن هنوز ثابت نشده است. دستگاه هاي سونوگرافي سه بعدي و چهاربعدي براي گرفتن تصوير مناسب حداکثر انرژي را به داخل بدن مي فرستند و چنانچه»prod« اين دستگاه به ميزان کافي روي شکم مادر باردار نگه داشته شود، از نظر تئوري حتي مي تواند مايع آمنيوتيک (کيسه آب اطراف جنين) را به جوش بياورد و بافت هاي بدن جنين را دچار آسيب کند. به گفته وي سونوگرافي سه بعدي به دليل اينکه بر يک نقطه به مدت طولاني انرژي وارد مي کند گاهي مي تواند موجب سوختگي هايي در بافت نرم جنين شود اما سونوگرافي معمولي ارزش زيادي را در زمينه تشخيص ناهنجاري ها بر عهده دارد. بسياري از افراد سونوگرافي سه بعدي را به دليل اينکه مي خواهند عکس جنين خود را داشته باشند انجام مي دهد و هم اکنون اين کار جامعه مد شده است در حالي که اگر ناهنجاري جنين اثبات شد، مي توان اين کار را انجام داد به دليل اينکه تشخيص بهتر صورت گيرد. در غير اين صورت اين يک کار فانتزي است مضرات سونوگرافي سه بعدي اين است که به دليل اينکه امواج به صورت»prob« وارد مي شود و دستگاه اين امواج را به تصوير تبديل مي کند.

 

اگر فردي که سونوگرافي سه بعدي انجام مي دهد مهارت کافي نداشته باشد پيرود بر روي يک نقطه از شکم قرار گرفته مي شود و امواج به صورت صوت در يک نقطه جمع مي شود و گرمايي که از اين امواج صوتي وارد مي شود مي تواند خطراتي ايجاد کند. باتوجه به اينکه سونوگرافي سه بعدي هزينه بالايي دارد اين سونوگرافي را بايد در شرايط خاص با ضرورت و زمان خاص انجام داد در حال حاضر با استفاده از سونوگرافي سه بعدي امکان تشخيص به موقع ناهنجاري هاي جنيني و انواع بيماري ها از جمله سرطان زنان فراهم شده است. تصميم گيري بهتر در خصوص ختم يا ادامه بارداري و بررسي نتايج اعمال جراحي داخل رحمي، از ديگر کاربردهاي سونوگرافي سه بعدي است. وي اضافه مي کند: متاسفانه کاربرد روش تشخيصي سونوگرافي سه بعدي در اغلب موارد غير ضروري است. اين روش بايد پس از سونوگرافي دو بعدي آن هم در صورت تشخيص پزشک مبني بر احتمال وجود ناهنجاري انجام پذيرد، چرا که استفاده از روش سونوگرافي سه بعدي در موارد غير ضروري ضمن اتلاف وقت، هزينه مالي فراواني به بيماران تحميل مي کند. طاهري پناه به مادران باردار توصيه کرد: با مراجعه به پزشک متخصص اصراري بر انجام انواع سونوگرافي ها نداشته باشند زيرا در صورتي که از نظر طبي توسط متخصص مربوطه ضروري تشخيص داده شود، تجويز خواهد شد.

 


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک