(زمان خواندن: 5 - 10 دقیقه)

 

سرطان روده

 

مجید اسماعیلی کارشناس ارشد بهداشت       

 

موضوع مقاله : بررسی اپیدمیولوژیک سرطان کولورکتال وعوامل مرتبط با آن در یکی ازبیمارستان های  فوق تخصصی  تهران  طی سال های1388-1383

 

مقدمه

 

سرطان کلورکتال که به نام‌هایسرطان کولون یا روده نیز خوانده می‌شود، در پی رشد سلول‌های سرطانی درکولون، رکتوم و آپاندیس بروز می‌کند.

 

شيوع این سرطان سومین رتبه را د رمیان شایع‌ترینسرطان‌ها داشته و عنوان دومین عامل مرگ ناشی از سرطان را در جهان غرببه‌خود اختصاص داده است. سرطان کلورکتال سالانه 655هزار قربانی در سراسرجهان می‌گیرد. در ایران نیز همین آمار را داریم اما نکته تأسف‌بار ایناست که در ایران سن شیوع بیماری پایین‌تر از استاندارد جهانی است و طبعاتبعات روحی، اجتماعی و اقتصادی آن نیز بیشتر است و پیشگیری و غربالگری وتشخیص زودرس و به موقع اهمیت بسیاری دارد.  علت بسیاری از موارد ابتلا به این سرطان به پولیپ‌های غده‌ایدر روده بزرگ نسبت داده می‌شود. این زائده‌های قارچ مانند معمولا خوش خیمهستند ولی تعدادی از آنها ممکن است طی زمان سرطانی شوند. رایج‌ترین روشدرمان این سرطان، ‌جراحی است که معمولا با شیمی درمانی تکمیل می‌شود.

 

فاکتور‌های ریسک

 

برخی فاکتورهای خاص باعث کاهش ریسک ابتلا به سرطان روده می‌شوند که عبارتند از:

 

سن: ریسک ابتلا به سرطان روده با افزایش سن، بیشتر می‌شود. اکثر موارد ابتلادر سنین بالای 60 و 70سالگی اتفاق می‌افتد و درصورت عدم‌داشتن سوابق ارثی،ابتلا به این نوع سرطان قبل از 50سالگی شایع نیست.     

 

پولیپ در روده بزرگ: پولیپ به‌ویژهپولیپ‌های غده‌ای، فاکتور‌های ریسک سرطان کولون هستند. برداشتن پولیپ‌هایکولون حین کولپوسکوپی، ریسک بعدی ابتلا به سرطان کولون را کاهش می‌دهد.‏                                 

 

سابقه ابتلا به سرطان: افرادی که در گذشتهمبتلا به سرطان کولون بوده و درمان شده‌اند، در آینده نیز احتمال ابتلا بهاین سرطان را دارند. در زنانی که به سرطان رحم، مثانه یا سینه مبتلابوده‌اند، ریسک سرطان کولون بالاتر است.‏  

 

توارث:  سابقه خانوادگی سرطان کولون، به‌خصوص در بستگان درجه اول پیش ‏از سن 55‌سالگی احتمال ابتلا به این سرطان را بیشتر می‌کند.     

سابقه خانوادگی ابتلا به پولیپ غده‌ای: درصورت عدم‌درمان، سابقهابتلا به سرطان روده را پس از سن 40سالگی به میزان 100درصد افزایش می‌دهد.‏زخم‌های مزمن یا بیماری ‏ در ناحیه کولون، تقریباً 30درصد احتمال ابتلا راپس از 25 سال (درصورتی که تمام کولون درگیر باشد) افزایش می‌دهند.    

 

سیگار: طبق آمار منتشر شده در آمریکا،احتمال ابتلا به سرطان کولون در زنان سیگاری 40 درصد بیشتر از زنانغیرسیگاری و در مردان سیگاری 30‌درصد بیشتر از مردان غیرسیگاری است.   

 

رژیم غذایی: مطالعات نشان داده است کهرژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز و فاقد سبزیجات و میوه‌های تازه، مرغ وماهی، ریسک ابتلا به سرطان روده را افزایش می‌دهد.

 

فعالیت فیزیکی: افرادی که از نظر فیزیکی فعال هستند ریسک کمتری برای ابتلا به سرطان روده دارند.

 

ویروس: برخی ویروس‌ها (مانند ویروس ‏ Papilloma ‏) مرتبط با ابتلا به سرطان روده دانسته شده‌اند.

 

الکل: در بسیاری از منابع ذکر شده است که مصرف الکل، حتی در کنار رژیم غذایی پرفیبر، ریسک ابتلا به سرطان روده را افزایش می‌دهد. 

 

بیماری‌های حاد شکمی: بیمارانی که سابقهطولانی‌مدت ابتلا به ورم مخاط روده بزرگ و سندرم ‏ Crohn ‏ را داشته‌اند،ریسک بالاتری برای ابتلا به سرطان روده دارند.    

 

فاکتورهای محیطی: ریسک ابتلا به این سرطاندر کشورهای صنعتی به‌مراتب بیشتر از کشورهای توسعه نیافته یا کشورهایی کهاز سنت «فیبر بیشتر - چربی کمتر» پیروی می‌کنند، برآورد شده است. مطالعاتانجام گرفته بر مهاجران، گواهی بر تأثیر فاکتورهای محیطی در سلامتی افراد  است.     

 

مصرف هورمون‌های خارجی: هورمون‌هایی نظیر استروژن نیز در ابتلا به سرطان روده مؤثر است.

 

روش‌های تشخیص

 

غربالگری یعنی جست‌وجوی سرطان در یک فرد سالم. اصول اولیه غربالگری شاملبدون عارضه بودن، مؤثر بودن، قابل‌تشخیص بودن، حداقل بودن نتایج مثبت ومنفی و قابل تحمل بودن هزینه‌های آن است که آن را سخت می‌کند.                                                                    

به گفته متخصصان، غربالگری سرطان روده بسیار مؤثر بوده است و پس ازتحقیقات فراوان استاندارد شده و در بسیاری از کشورهای پیشرفته به‌صورتروتین انجام می‌شود. روند و پیشرفت سرطان روده بسیار کند است و به‌تدریج پولیپ‌ها بدخیم می‌شود و از شروع پولیپ تا تبدیل شدن به یک پولیپ بدخیم ۱۰سال طول می‌کشد و برداشتن آن ۹۰درصد سرطان را به تأخیر می‌اندازد. اینبیماری ۹۰ درصد در سن پس از پنجاه سالگی بروز پیدا می‌کند.رشد سرطان روده ممکن است سال‌ها به طول بینجامد و تشخیص به موقع آن شانسبهبودی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. بنابراین، انجام تست‌های دوره‌ایدر افرادی که در گروه پرریسک قرار دارند توصیه می‌شود. چندین تست گوناگونبه این منظور موجود هستند:

 

آزمایش دیجیتال کولون DRE)‎ ‏‏)

 

‏ آزمایش موضعی توسط پزشک، تنها تومورهای بزرگ و قابل لمس را آشکارمی‌کند.آزمایش وجود لخته خون در مدفوع با یک پروب نوری (سیگموئیدوسکوپ) کهاز انتهای روده بزرگ وارد شده، هر گونه پولیپ یا موارد غیرعادی را شناساییمی‌کند.

 

آزمایش خون ‏

 

   وجود برخی از انواع خاص پروتئین‌ها در خون بیمار، علامت تومور است. سطوح بالای آنتی ژن ‏ Carcio embryonic ‏ در خون نشانه متاستاز اپیتلیومغده‌ای است. این تست‌ها برای تشخیص سرطان پیشنهاد نمی‌شوند و کاربرد اصلیآنها در تعیین عود و بازگشت مجدد بیماری است.

 

مشاوره ژنتیک ‏

 

تست و مشاوره ژنتیک در خانواده‌هایی که به‌صورت وراثتی احتمال ابتلا بهمواردی از سرطان کولون نظیر سرطان روده غیرپولیپی ‏ (HNPCC)‎ ‏ یا پولیپغده‌ای خانوادگی ‏ (FAP)‎ ‏ را دارند، پیشنهاد می‌شود.

 

درمان

 

انتخاب روش درمانی به پیشرفت سرطان بستگی دارد. در مواقعی که سرطان درمراحل اولیه تشخیص داده می‌شود، قابل درمان است. در مقابل، هنگامی که سرطاندر مراحل آخر شناسایی شود و متاستاز شدت گرفته باشد، درمان کامل بعیدبه‌نظر می‌رسد.

 

نخستین مرحله درمان جراحی است، در عین حال شیمی درمانی و رادیوتراپی نیز طبق شرایط هر بیمار پیشنهاد می‌شود.

 

علائم بالینی

 

سرطان کولون معمولا تا رسیدن به مراحل پیشرفته، هیچ نوع علامتی ندارد. بنابراین بسیاری از مجامع پزشکی معاینات دوره‌ای شامل تست وجود لخته خون درمدفوع و کولپوسکوپی را توصیه می‌کنند. شدت علائم بالینی به محل ضایعهبستگی دارد. به عبارت دیگر، هرچه ضایعه به مقعد نزدیک‌تر باشد، علائمروده‌ای نیز بیشتر خواهد شد. به‌عنوان مثال:

 

* تغییر در عادات دفع روده‌ای: تغییر در دفعات، مقدار و غلظت دفع.

 

* وجود خون در مدفوع

 

* وجود بافت مخاطی در مدفوع

 

* احساس عدم‌دفع کامل پس از تخلیه شکم

 

* انسداد روده (به ندرت)

 

* کم‌خونی با علائمی مانند سرگیجه و کسالت

 

* کم اشتهایی یا بی‌اشتهایی

 

* ضعف

 

* کاهش ناخواسته وزن

 

علائم متاستاتیک

 

متاستاز سرطان کلون نیز علائم خاصی دارد که عبارتند‌از:

 

* تنگی تنفس، همان‌طور که در متاستاز ریوی‏ نیز اتفاق می‌افتد.

 

* درد در ناحیه فوق المعدی، همان‌طور که در متاستاز کبد احساس می‌شود. درمواردی نادر ممکن است درصورت مسدود شدن صفرا، زردی (یرقان) رخ دهد. بزرگشدن کبد نیز به‌صورت بالینی مشاهده می‌شود.

 

از آنجایی که اطلاعات پیرامون خصوصیات اپیدمیولوژیک این سرطان در کشور محدود است این مطالعه با هدف تحقیق پیرامون خصوصیات اپیدمیولوژیک سرطان کولورکتال و عوامل مرتبط با آن در بیمارستان فوق تخصصی طرح ریزی و اجرا شده است.

 

مواد و روش: این مطالعه از نوع توصیفی به روش گزارش موارد( Case Series Study ) است که بر روي 241 بیمار مراجعه کننده طی سال های1383تا 1388 انجام شد. اطلاعات دموگرافیک و تشخیص بيماري نمونه مورد مطالعه در فرم جمع آوری داده ها ثبت گردید. برخي از عوامل مرتبط با سرطان و وضعيت فعلي بيماران نيز از طريق تماس تلفني گردآوري شد. داده های جمع آوري شده با استفاده از نرم افزار SPSS   وارد کامپیوتر گرديد و با كمك شاخص های آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

 

یافته ها: از میان 241 بیمار مبتلا، 7/64 درصد (156 نفر) مذکر بودند. 4/73 درصد (177 نفر) از بیماران در زمان تشخیص بیماری در گروه سنی50 سال و بالاتر قرار داشتند، میانگین سن در مردان9/60 سال و در زنان میانگین سن 5/57 سال می باشد. 4/22 درصد (54 نفر) سابقه مصرف سیگار، 5/24 درصد (59 نفر) سابقه خانوادگی این سرطان را داشته اند. 71 درصد(171 نفر) ساکن شهر بودند. شایع ترین محل آناتومیک سرطان، رکتوم گزارش گردید. در بیشتر موارد (5/53٪) درجه تمایز یافتگی تومور خوب ( Well differentiated )  گزارش گردید.

 

بحث و نتیجه گیری:

 

اين تحقيق نشان داد كه سرطان کولورکتال در مردان شایع تر است. میانگین سن در مردان9/60 سال و در زنان 5/57 سال می باشد. تفاوت میانگین سن در دو جنس از نظر آماری معنی دار نیست (05/0 P >). تعداد افراد جوان مبتلا به سرطان کولورکتال در این مطالعه بیش از مطالعات مشابه در کشورهای غربی است. با توجه به یافته هاي اين مطالعه، 4/22 درصد از نمونه مورد بررسي سابقه مصرف سیگار داشتند كه اين نسبت با الگوي كشور همخواني دارد. اين تحقيق نشان داد 5/24 درصد بيماران داراي سابقه خانوادگی سرطان كولوركتال مي باشند كه اين نسبت از مطالعات مشابه كمتر است.  . در اين مطالعه مشخص گرديد كه شایع ترین محل آناتومیک سرطان، ناحیه رکتوم است كه با ساير مطالعات مطابقت دارد. با توجه به اينكه حدود 30 درصد بيماران سرطاني داراي سن كمتر از 50 سال مي باشندضرورت دارد ارزیابی عوامل خطربه ويژه مسائل ژنتیکی  نهفته و عوامل خطر محیطی توسط غربال گری دقیق بیماران از سنین پایین مد نظر قرار داد.

 

واژه های کلیدی:

 

مطالعه گزارش موارد، سرطان کولورکتال، عوامل خطر

 

References

 

1: Paulo  pinheiro, colin D. Mathers, and Alexander  Kramer; The  Global Burden of  Infectious Diseases , Modern Infectious Diseases Epidemiology  Alexander Kramer.Mirjam KretzschmarKlaus Krickebery,Springer,2010;1:3-20

 

2: Shahikh AJ, Reza S, Shahikh AA, idrress R, Rasheed YA, Lal A, Masood N. Demographics, Pathologic Patterns and long-term Survival in operable colon cancers:local experience in Pakistan. Asian PacJ Cancer Prev, 2009 Jul-sep;10(3):361-364

 

3- عیوضی ضیائی جمال، پرسش و پاسخ پیرامون غربالگری سرطان کولورکتال– مرکز تحقیقات هماتولوژی و انکولوژی دانشگاه علوم پزشکی تبریز ، تابستان 1386، ص 13-2

 


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک