(زمان خواندن: 4 - 7 دقیقه)

سلياك

 

اگر نان هم نتوانيد بخوريد!

بيماري سلياك يا «حساسيت به گلوتن» با اينكه بيماري شايعي است، ولي در اغلب موارد دير تشخيص داده مي‌شود، به طوري كه در هر فرد مبتلا به اين بيماري به‌طور متوسط 11 سال تأخير در تشخيص وجود دارد و يك كودك مبتلا به سلياك تقريباً به 8 پزشك مراجعه مي‌كند تا بالاخره بيماري‌اش تشخيص داده شود.از طرفي هم عدم تشخيص به موقع اين بيماري باعث ايجاد عوارض آن مثل تأخير در رشد، سوءتغذيه، كوتاهي قد و پوكي استخوان و... مي‌شود.

 

***سلياك يك بيماري روده‌اي است كه در اثر حساسيت به گلوتن ايجاد مي‌شود. اگر با خودتان فكر مي‌كنيد «ما كه تا به حال گلوتن نخورده‌ايم!» بايد بدانيد كه هر روز با خوردن يك تكه نان، ماكاروني، پيتزا و خيلي از غذاهايي كه حاوي گندم و برخي از غلات هستند، اين ماده وارد بدن شما مي‌شود، چون گلوتن نام پروتئيني است كه در اين مواد وجود دارد. البته علاوه بر مواد غذايي در برخي از داروها و در تركيبات ويتاميني هم گلوتن يافت مي‌شود.

 

وقتي فرد مبتلا به سلياك، غذاها يا موادي را مصرف مي‌كند كه گلوتن دارند، سيستم ايمني بدن او فعال شده و باعث آسيب به روده كوچك مي‌شود. در نتيجه جذب مواد غذايي از اين روده آسيب‌ديده با اختلال مواجه شده و فرد دچار سوءتغذيه مي‌گردد. همين امر، مهم‌ترين علت در بروز علايم در افراد مبتلا به اين بيماري است.

 

بيماري سلياك، يك بيماري ژنتيكي محسوب مي‌شود و در بين افرادي كه اين بيماري در خانواده‌شان وجود دارد، شايع‌تر است. گاهي هم بيماري در اثر برخي عوامل محيطي مثل انجام جراحي، حاملگي و زايمان، عفونت‌هاي ويروسي و استرس‌هاي شديد روحي تشديد مي‌شود.

 

يك بيماري، هزار علامت

بيماري سلياك خودش را در همه به يك صورت نشان نمي‌دهد و مي‌تواند طيف وسيعي از علايم را ايجاد كند. مثلاً بعضي افراد هستند كه با وجود ابتلا به بيماري كاملاً بدون علامت هستند؛ برخي علايمشان مربوط به دستگاه گوارش مي‌شود و از نفخ شكم، دردهاي راجعه شكمي، اسهال و مدفوع چرب رنج مي‌برند و برخي هم به علت سوء تغذيه و كمبود مواد مغذي و ويتامين‌ها علايم متنوعي را از خود بروز مي‌دهند.

 

مثلاً كمبود آهن ناشي از سوء جذب در اين بيماري باعث علايم كم‌خوني، كمبود ويتامينDو كلسيم باعث پوكي استخوان، كمبود مواد معدني باعث تغيير رنگ دندان‌ها و... مي‌شود. علايم اين بيماري به همين مواردي كه گفتيم محدود نمي‌شود و خستگي، ضعف، اختلالات رفتاري، تشنج و ناباروري و كلي علايم ديگر هم ممكن است به علت ابتلا به سلياك در فرد ايجاد شود.

 

از آنجا كه حتي افراد بدون علامت واضح هم ممكن است دچار عوارض سلياك شوند كه گاهي ممكن است اين عوارض غيرقابل جبران باشند، تشخيص صحيح و به موقع بيماري اهميت پيدا مي‌كند. هر چقدر بيماري در شخصي ديرتر تشخيص داده شود و درمان ديرتر آغاز شود، شانس بروز عوارض بالاتر مي‌رود و اين مسئله به خصوص در بچه‌ها بسيار مهم است، چون تأخير رشد، كوتاهي قد و كمبود مواد غذايي ناشي از اين بيماري در بچه‌ها، جبران‌ناپذير است.

 

باز هم شير مادر

چرا افراد مختلفي كه مبتلا به سلياك مي‌شوند، علايم متفاوتي از خودشان بروز مي‌دهند؟ چرا برخي در همان بچگي علايم شان ظاهر مي‌شود و برخي حتي در بزرگسالي هم علامتي ندارند؟

 

طول مدتي كه كودك در دوران شير‌خوارگي، با شير مادر تغذيه مي‌شود، سني كه تغذيه كمكي شروع مي‌شود و ميزان غذاهاي حاوي گلوتن كه كودك در دوران شيرخو‌ارگي مصرف مي‌كند، سه عامل مهم در بروز علايم اين بيماري هستند. به طوري كه گفته شده هرچه مدت زماني كه كودك با شير مادر تغذيه مي‌شود، طولاني‌تر باشد علايم اين بيماري در او ديرتر ظاهر شده و خفيف‌تر خواهد بود.

 

دانشمندان دانشگاه كلرادو، با بررسي كه از سال1994 تا 2004 روي 1560 كودك انجام دادند اعلام كردند كه ورود ديرتر غذاهاي حاوي غلات به رژيم غذايي كودكان از مشكلات روده‌اي از جمله سلياك در آنها مي‌كاهد. غلات و غذاهاي حاوي گلوتن بايد بعد از سن 4 تا6 ماهگي جزو رژيم غذايي كودك قرار گيرند تا احتمال بروز سلياك در آنها كمتر شود و مواجهه با گلوتن در سه ماهه اول زندگي، خطر ابتلا به سلياك را در افراد مستعد تا 5 برابر افزايش مي‌دهد؛ قابل توجه مادراني كه قبل از سن 4 تا 6 ماهگي كودك را نان‌خور مي‌كنند!

 

آزمايش خون

تشخيص بيماري سلياك به خودي خود كار سختي نيست، ولي از آنجا كه علايم متنوعي دارد و خودش را شبيه ساير بيماري‌ها نشان مي‌دهد، كمتر به آن فكر مي‌شود و در نتيجه آزمايشي براي تشخيص آن صورت نمي‌گيرد.

 

در بيماري كه با علايم گوارشي و اسهال مراجعه مي‌كند، ممكن است بيماري‌هاي روده مثل سندرم روده تحريك‌پذير يا عفونت‌هاي روده و... مطرح شوند و در بيماري كه با كم‌خوني، فقر آهن يا كمبود كلسيم يا ساير مواد معدني مراجعه مي‌كند، ممكن است اول به كمبودهاي غذايي و عدم مصرف كافي فكر شود، در نتيجه بيماري سلياك تشخيص داده نشود.

 

در حال حاضر براي تشخيص اين بيماري، آزمايش خون انجام مي‌شود و سطح آنتي‌بادي‌هايي كه بدن در مواجهه با گلوتن مي‌سازد، اندازه‌گيري مي‌شود. اگر نتيجه اين تست در فردي مثبت باشد، بايد فرد تحت نمونه‌برداري از روده قرار گيرد تا تشخيص بيماري در او ثابت شود.

 

درمان به ظاهر ساده!

تنها درمان موجود براي افراد مبتلا به سلياك، حذف گلوتن از رژيم غذايي است. علاوه بر اين در صورت كمبود بايد آهن و اسيد فوليك، كلسيم و ساير مكمل‌هاي ويتاميني هم براي فرد مبتلا تجويز شود. بايد دقت كرد كه ورود مقادير جزئي مواد حاوي گلوتن به دستگاه گوارش به اندازه مقادير فراوان آن مضر است.

 

رعايت برنامه غذايي و حذف كامل غلات غيرمجاز، باعث بهبودي كامل افراد مبتلا مي‌شود ولي در صورت پيدايش عوارض ممكن است برخي از آنها درمان ناپذير بوده و برخي هم به درمان طولاني مدت احتياج داشته باشند. بعد از بهبود علايم بيمار بايد به رژيمش ادامه دهد و به عبارتي غذاهاي حاوي گلوتن را تا آخر عمر از رژيم غذايي‌اش حذف كند.

 

گفتن «حذف گلوتن از رژيم غذايي» به نظر ساده است ولي اگر دقت كنيم كه غلاتي مثل گندم، جو، جوي سياه و چاودار همه حاوي گلوتن هستند، تازه مي‌فهميم كه اين بيماران كار سختي در پيش دارند. رژيم غذايي در بيماران مبتلا به سلياك، بسته به شدت بيماري، از لحاظ پرهيز و نحوه استفاده از ساير مواد غذايي متفاوت است و فرد مبتلا بايد تحت نظر متخصصان تغذيه قرار گيرد تا بتواند به برنامه غذايي مناسب خودش دست پيدا كند.

 

فكرش را بكنيد يك فرد مبتلا به سلياك نبايد نان بخورد، نبايد از گوشت‌هاي كنسرو شده، سوسيس، كالباس، كتلت، كباب كوبيده رستوران‌ها، رشته فرنگي و سوپ رستوران‌ها استفاده كند؛ نبايد سس سفيد و سس گوجه فرنگي بخورد؛ قهوه‌، شير، شكلات، گز و سوهان، حلوا، چيپس، كشك و خيلي چيزهاي ديگر هم ممنوع است. چقدر بايد خدا را شكر كنيد!

 

البته خيلي هم نگران سلياكي‌ها نباشيد آنها هم براي خودشان، غذاهاي خاصي دارند مثلاً نان اين افراد از ذرت، برنج و ساير غلات مجاز تهيه مي‌شود. براي تهيه انواع شيريني‌ها هم به جاي آرد گندم مي‌توانند از آرد برنج و ذرت استفاده كنند.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک