(زمان خواندن: 5 - 10 دقیقه)

سكسكه و راه های مقابله با آن

 

مهدي نجفيان،دكتر مهدي اميني پزشك عمومي

 

تعريف

سكسكه چیزی است كه بی گمان همه در طول زندگی خود با آن مواجه شده اند. هق هق های بی امانی كه در صورت تداوم، فرد را مستأصل می كند و در مواردی حالت بیماری به خود می گیرد. در زبان لاتین به سكسكهSINGULTUSاطلاق می شود كه از لغتSINGULTبه معنی تلاش برای نفس كشیدن در حین هق هق گریه مشتق شده است.سكسكه همچنان به عنوان یكی از اسرار پزشكی باقی مانده است و تا به حال، نقش و عملكرد مفیدی برای آن شناخته نشده است

 

در واقع سكسكه عبارت است از انقباضات ناخودآگاه و مكرر عضله دیافراگم و عضلات تنفسی بین دنده ای.

سكسكه یك علامت است، نه یك بیماری

 

در ایجاد سكسكه دیافراگم (عضله بزرگ و نازكی كه قفسه سینه را از شكم جدا می كند) و عصب فرنیك (عصبی كه دیافراگم را به مغز وصل می كند) نقش دارند.معمولاً در حین سكسكه، صدایی تند و سریع كه در اثر حركت غیرارادی عضلات دیافراگم و متعاقب آن بسته شدن سریع تارهای صوتی پدید می آید،شنیده می شود

 

تقریباً همه ممكن است دچار سكسكه شوند، حتی جنینی كه در رحم مادر است. اما به طور كلی مردان به مراتب بیشتر از زنان دچار سكسكه می شوند. اما عملاً هر فردی از نوزاد گرفته تا افراد بزرگسال، آن را تجربه می كنند

 

سكسكه معمولاً یك مشكل گذرا و خوش خیم است. با این حال، همین عارضه ساده، در صورتی كه بیش از حد ادامه پیدا كند، می تواند آزار دهنده و ناتوان كننده باشد

 

در ضایعات مغزی، ضربه و تومورهای مغزی یا به دنبال بی هوشی ها نیز امكان بروز سكسكه وجود دارد. عموماً سكسكه با این علت، خود به خود بهبود یافته و غالباً در افراد مضطرب و دارای استرس بالا و یا متعاقب خبر خوشایند و غم انگیز تظاهر می كند و در برخی مواقع مصرف دارو و سموم نیز علت آن است

 

علل ایجاد سكسكه

علل ایجاد سكسكه تحریك اعصابی است كه عضلات تنفسی، خصوصاً دیافراگم را تحریك می كنند. علت سكسكه كوتاه مدت معمولاً ناشناخته است، اما در صورتی كه سكسكه طولانی مدت باشد یا به شكل مكرر رخ دهد، امكان دارد به علت موارد زیر ایجاد شده باشد:

خوردن یا آشامیدن غذا یا نوشیدنی داغ یا مواد تحریك كننده، بیماری پرده جنب(پرده ای كه روی ریه را می پوشاند)، ذات الریه، اورمی (جمع شدن مواد زاید سمی در اثر نارسایی كلیه)، الكلی بودن، مصرف برخی از داروها، اختلالات معده و مری و روده یا لوزالمعده، حاملگی، تحریك مثانه، هپاتیت، سابقه عمل جراحی(خصوصاً جراحی روی شكم)، علل عاطفی، پُر بودن معده، خنده شدید یا احساسات قوی، تغییر در دمای محیط

 

چنانچه گفته شد، معده خیلی پُر و انباشته نیز می تواند باعث حمله های سكسكه شود كه به شكل غیرارادی بروز می كند و در شرایط زیر پیش می آید: خوردن بیش از حد و سریع غذا؛ به درون كشیدن هوای بیش از اندازه به داخل ریه ها؛ تغییر ناگهانی در دمای معده، مثل نوشیدن مایعات سرد بلافاصله بعد از خوردن یك نوشیدنی داغ

 

علت ایجاد سكسكه تحریك اعصابی است كه عضلات تنفسی، خصوصاً دیافراگم را تحریك می كنند.

در گزارش جالبی كه سال ها پیش در ژورنال نیوانگلند به چاپ رسید، بیماری را معرفی كرده بود كه برای چند روز دچار سكسكه های مقاوم به درمان شده بود.بررسی های مختلف در او هیچ مشكلی را نشان نمی دادند و تنها یافته غیر طبیعی، وجود مورچه در گوش او بود! که پس از خارج كردن این مورچه، مشكلش برطرف شده بود!

 

از موارد بالا می توان نتیجه گرفت كه در بسیاری از موارد، علت مشخصی برای این حالت شناسایی نمی شود.

اغلب اوقات سكسكه، بیشتر از 48 ساعت طول نمی كشد، ولی در شکل مُداوم، فرد بیش از 2 روز و كمتر از 1 ماه سکسکه می کند و در مواردی که بیش از این مدت طول بکشد یا در صورتی كه با بیماری های دیگری مثل مشكلات قلبی- ریوی همراه باشد، فرد نیاز به مراجعه به بیمارستان دارد.

 

اگر شما دچار سكسكه هایی می شوید كه تا چند روز یا بیشتر ادامه پیدا می كنند، پزشك می تواند انجام آزمایشاتی را تجویز كند كه برای بررسی احتمال وجود یك مشكل جدی تر به كار می روند.

روش های درمان سكسكه متنوع هستند و درمان های غیردارویی معمولاً بر روش های تحریك ناحیه حلق و بینی مبتنی هستند.

 

شيوع

بسیاری از زنان باردار در اواخر بارداری حرکات ریتمیکی را در جنین احساس می کنند و اغلب آنها وقتی می فهمند جنین آنها سکسکه کرده است، شگفت زده می شوند! بله، درست است. بسیاری از جنین ها هنگامی که درون رحم هستند، سکسکه می کنند و برخی از آنها ممکن است چند بار در روز سکسکه کنند. در سونوگرافی رحم هم می توان سکسکه جنین را مشاهده کرد. سکسکه جنین یک پدیده طبیعی است که در انتهای سه ماهه اول یا ابتدای سه ماهه دوم بارداری شروع می شود، اما معمولا در این هنگام مادر آن را احساس نمی کند.

 

برخی از زنان ممکن است این سکسکه را به صورت رشته ای از حرکات ریتمیک خفیفچند بار در روز احساس کنند و برخی دیگر تنها گاهی این حرکات را احساس می کنند. سکسکه در نوزاد تازه به دنیا آمده هم شایع است و بنابراین نباید از اینکه نوزادتان گاهی سکسکه می کند، نگران باشید. علت دقیق سکسکه جنین روشن نیست اما به هر حال تنها جنین هایی که آن قدر رشد کرده اند که دستگاه عصبی شان به قدر کافی تکامل یافته باشد، سکسکه می کنند. اعتقاد بر این است که جنین مایع آمنیونی را می نوشد و نیز استنشاق می کند. در این هنگام مایع وارد ریه های وی می شود، بعد دیافراگم منقبض می شود و سکسکه روی می دهد.

 

علت

سکسکه های کوتاه مدت: اغلب موارد سکسکه بدون علت مشخص رخ می دهد. هر کسی به طور گاه گاهی ممکن است دوره کوتاهی از سکسکه را تجربه کند که کاملا طبیعی است. دوره های کوتاه مدت سکسکه اغلب پس از مصرف الکل یا نوشابه های گازدار یا هنگام نفاخ شدن معده (که معمولا ناشی از خوردن یا نوشیدن سریع و بلع هوا) است، رخ می دهند. خنده طولانی نیز ممکن است سکسکه ایجاد کند. این نوع سکسکه ها معمولا بدون نیاز به درمان خاصی بهبود پیدا می کنند.

 

سکسکه های مداوم و مقاوم: اگر سکسکه شما مداوم است و بیش از ۴۸ ساعت طول می کشد، ممکن است علتی زمینه ای داشته باشد. شماری از بیماری ها و عوارض موجب سکسکه طولانی مدت می شوند. اما گاهی حتی با آزمایش ها و بررسی های زیاد هم علت زمینه ساز پیدا نمی شود. سکسکه مداوم ممکن است ناشی از اختلالات دستگاه عصبی محیطی یا مرکزی، یا به دنبال هر آسیب یا تحریکی که به عصب فرنیک و عصب واگ (که به دیافراگم عصب دهی می کنند) وارد شود و نیز اختلالات سمی یا سوخت و ساز که بر این دستگاه اثر می گذارند، ممکن است به وجود آید.

 

از جمله بیماری هایی که موجب سکسکه مداوم می شوند، اینها هستند:

بیماری بازگشت محتویات اسیدی معده به مری (ریفلاکس)

التهاب معده (گاستریت)

انسداد روده کوچک

تومورها

ذاات الریه (التهاب ریه ها)

التهاب پرده پوشاننده قلب (پریکاردیت)

 ▪حمله قلبی

سکته مغزی

اسکلروز متعدد(ام اس): بیماری دستگاه ایمنی که در آن به دستگاه عصبی حمله می شود

گوآتر: تورم غده تیرویید

مشکلات مربوط به شیمی بدن (سوخت و ساز) مانند بالا رفتن قند خون

عفونت های شدید عمومی

بی اشتهایی عصبی

 

سکسکه مداوم گاهی ممکن است ناشی از واکنش به داروها باشد مانند داروهای آرام بخش از نوع بنزودیاپینی یا داروهای استروییدی که برای کاهش التهاب به کار می روند. برخی از افراد نیز ممکن است در واکنش به داروهای بی حسی دچار سکسکه مداوم شوند. در برخی از موارد، سکسکه مداوم با عوامل روانی ارتباط دارد، برای مثال سکسکه ممکن است بخشی از واکنش به احساسات و عواطف قوی مانند استرس، هیجان و سوگواری باشد.

 

درمان

سکسکه معمولا به آسانی و بدون مداخله پزشکی برطرف می شود و در اغلب موارد، به سادگی، با فراموش کردن موضوع سکسکه از بین خواهد رفت اما شمار زیادی از درمان های موردی برای سکسکه گزارش شده است؛ از ترساندن فرد مبتلا و خوردن سرکه و نوشیدن آب گرفته تا نگهداشتن نفس یا ریختن شکر روی (یا زیرِ) زبان. درمان پزشکی فقط در موارد شدید و مداوم سکسکه به کار می رود؛ در برخی موارد از داروی باکلوفن (یک داروی ضد اسپاسم عضلانی) هم استفاده شده است. ماساژ انگشتی راست روده هم به عنوان درمانی برای توقف فوری سکسکه پیشنهاد شده است. در مواردی که علت زمینه ای سکسکه مداوم، عدم تعادل املاح خون (مانند کاهش سدیم یا پتاسیم خون) باشد، ممکن است نوشیدن یک نوشابه گازدار حاوی نمک به طبیعی شدن میزان سدیم و پتاسیم در خون و نهایتا دستگاه عصبی کمک کند. نوشابه گازدار (حاوی اسیدکربنیک) جذب این املاح را سریع تر می کند.

  

درمان های خانگی متعددی هم برای سکسکه ارایه شده است. این درمان ها را اغلب به دو دسته می توان تقسیم کرد:

اول درمان های صرفا روان تنی که از آرامش بخشی و پرت کردن حواس فرد استفاده می کنند؛

دوم درمان هایی که شامل خوردن و بلعیدن می شوند (با این تصور که این کار مواد محرک را پاک می کند و باعث برگشتن تنظیم منطقه مبتلا به حالت طبیعی می شود.)

 از جمله این درمان های خانگی که برای سکسکه پیشنهاد شده است:

1- نفس خود را نگاه دارید و تا 10 بشمارید .

2- داخل یك كیسه كاغذی تنفس كنید (كیسه پلاستیكی به دلیل احتمال چسبندگی آن به بینی، خصوصاً در اطفال به هیچ عنوان توصیه نمی شود).

3- انگشت شست خود را بین دندان ها و لب بالا قرار دهید، سپس لب بالا را با انگشت سبابه خود، درست در زیر سوراخ بینی سمت راست، فشار دهید .

4- یك لیوان آب را به سرعت بنوشید، باوری قدیمی وجود دارد مبنی بر اینكه نوشیدن هفت جرعه( قلپ) آب سكسكه را متوقف می كند .

5- نان خشك یا یخ خرد شده، قورت دهید.

6- زبان خود را به ملایمت بكشید .

7- یك قاشق چای خوری شكر خشك بخورید .

8- پرت كردن حواس فرد .

9- ترساندن ناگهانی فرد مبتلا می تواند مؤثر باشد (به این شرط كه فرد دچار مشكلات بعدی نشود!)

10- گذاشتن یخ و لیمو روی زبان برای متوقف كردن سكسكه،.

11- گذاشتن ژله انگور در زیر زبان

12- بو كردن موادی كه بوی نافذی دارند.

13- در صورتی كه آئروفاژی(AEROPHAGIA)علت ایجاد سكسكه است، فرد باید از صحبت کردن در حین صرف غذا خودداری كند، غذا را به خوبی جویده و با استرس و اضطراب آن را صرف نكند. (آئروفاژی عبارتست از به درون کشیدن غیر عادی و بیش از اندازه ی هوا به داخل ریه ها).

14- مصرف حجم كم غذا و پرهیز از خوابیدن پس از غذا خوردن ، برای درمان سكسكه با علترفلاكس معده(REFLEX)، موثر است. غذای پر چرب، نوشابه های گازدار، پیاز خام، مركبات و حتی سیگار كشیدن، سبب تشدید رفلاكس معده می شود.

15- داروهایی هم برای درمان سكسكه معرفی شده اند كه سردسته داروهای مؤثر در درمان سكسكه "كلروپرومازین" است كه هم به شكل قرص و هم به صورت آمپول وجود دارد؛ البته این دارو از انواع داروهای اعصاب است و ظاهراً به این دلیل تجویز می شود كه سكسكه یك رفلكس عصبی است. اماباید به خاطر داشته باشید كه درمان های دارویی را هرگز بدون تجویز پزشك استفاده نكنید، زیرا عوارض جانبی دارد .

به طور كلی سكسكه معمولاً حالت خوش خیم داشته و با درمان های خانگی برطرف می شود، در مواردی هم كه به طول بیانجامد یا به درمان های معمولی جواب ندهد، معمولاً با دخالت پزشك برطرف خواهد شد.

 

منبع:

-   شريفيان ،مصطفي ،بيماري هاي دستگاه گوارش ،تهران ،انتشارات جهاد دانشگاهي ،1370


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک