(زمان خواندن: 4 - 7 دقیقه)

اعتیاد ، زخمی آشکار بر پیکره جامعه- قسمت اول

اصغر چوپان دانشجوی کارشناسی ارشد روانشناسی بالینی

زندگی بازی انتخاب هاست . همیشه برنده بودن را انتخاب کنید .

سوء مصرف مواد و اعتیاد یکی از بارزترین آسیب های روانی – اجتماعی است که براحتی می تواند بنیان زندگی فردی، خانوادگی ، اجتماعی و فرهنگی یک کشور را سست کند و پویایی های انسان را را به مخاطره انداخته و امکانات مادی و معنوی او را تباه سازد . سوء مصرف مواد و وابستگی به آن اختلالی پیچیده است که با علل و آثار زیستی ، روانی ، اجتماعی و معنوی همراه است . درهم پیچیدگی عوامل زیستی ، روانی ، اجتماعی و اقتصادی و سیاسی و فرهنگی ، این گرفتاری و معضل را به یکی از پیچیده ترین مشکلات فردی و خانوادگی و اجتماعی تبدیل کرده است . امروزه اعتیاد یک مشکل سلامتی و بهداشت عمومی در سرتاسر جهان است و کشوری در سطح کره زمین پیدا نمی شود که درگیر این معضل نباشد .

از اثرات مخرب سوء مصرف مواد و اعتیاد به مواد مخدر می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 آثار مخرب جسمانی ( بیماری های گوارشی ، قلبی ، تنفسی،عصبی ، ایدز ،و گاها مرگ)

آثار روانی ( استرس ،افسردگی ، دلهره و اضطراب ، فراموشی و پریشانی )

آثار خانوادگی ( تعارضات زناشویی ، کشمکش ، ارتباط ناسالم ، خیانت ، دعوا و کتک کاری ، طلاق و جدایی )

آثار شغلی ( تاخیر و غیبت ، اخراج و بیکاری ) ، آثار مالی ( بدهکاری ، فقر ، ورشکستگی )

آثار اجتماعی (انزوا،از دست دادن دوستان ،بی ارزشی ، تنهایی و عدم احترام )

آثار اخلاقی ( دروغگویی ، تهمت و زنا )

آثار جرم و جنایت ( تقلب ، سوء استفاده جنسی ، دزدی ،کلاهبرداری و قتل )

اعتیاد به مواد چیست ؟

تعریف : مطابق تعرف سازمان بهداشت جهانیWHOاعتیاد به مواد به حالت مسمومیت دوره ای یا همیشگی حاصل از مصرف مواد اطلاق می شود که شامل مجموعه ای از علایم شناختی ، رفتاری و فیزیولوژیک می باشد  در تعریف جدید به جای اعتیاد نشانگان وابستگی مطرح شده است . مهمترین مشکل در این تعریف از مواد آن است که مراحل پایانی اعتیاد را مشخص می کند و اغلب در مراحل پایانی مشکلات جدی بهداشتی بوجود آمده و ایجاد تغییر در فرایند اعتیاد را بسیار دشوار می کند . در مراحل پایانی سوء مصرف ، وابستگی شناختی ایجاد شده و توانایی فرد برای کنار آمدن با واقعیت های زندگی مختل شده است و در واقع هیچ چیز برای فرد باقی نمانده است . و فرد هم از لحاظ روانی و هم از لحاظ جسمی تغییر کرده است

اصطلاحات مرتبط با تعریف اعتیاد :

1- سوء مصرف مواد:یکی از رایج ترین عوامل اعتیاد سوء مصرف آن است یعنی تمایل به مصرف بیش از اندازه تجویز شده یا نیاز بدن

2- وابستگی : دارو و مواد باعث تغییرات شیمیایی در بدن می شوند (نوراپی نفرین و دوپامین ) و کارکردهای بهنجار بدن را تغییر می دهند و بدن برای حفظ حالت عادی خود هر بار به  مواد نیاز دارد.

 3- تحمل : (Tolerance) : فرد برای بدست آوردن تاثیرات روان شناختی مشخص (کیفوری ، شعف و نشئگی ) نیاز به مصرف مقدار بیشتری از مواد را دارد که فرایند تحمل است . ( نیاز به مقدار بیشتر مواد برای رسیدن به تاثیر مورد نظر ) .

4- محرومیت(Withdrawal) : تغییرات رفتاری ناسازگارانه بر اثر کاهش مواد در بدن . ( برای اجتناب از علائم روی به مصرف اجباری می آورد ) .

همه گیر شناسی :

-         تحصیلات ( در افرادی که تحصیلات کمتری دارند بیشتر مشاهده می شود).

-         جنسیت ( در مردان بیش از زنان مشاهده می شود ).

-         تاهل (شروع اعتیاد در افراد مجرد یا کسانی که از همسر خود جدا شده اند بیشتر مشاهده می شود).

-         سن(در میانگین سنی 24 تا 35 سالگی فراوانی بیشتری برای شروع وادامه وجود دارد).

چرا مردم اصولا مواد مصرف می کنند و چرا ادامه می دهند ؟ عوامل زیستی ، محیطی و شخصیتی چه نقشی دارند ؟

عوامل راه انداز و نگهدارنده اعتیاد چیست ؟

 برای موضوع مصرف مواد و اعتیاد ،  شناخت عوامل انگیزشی مصرف  مهمترین موضوع در پیشگیری و درمان است .

علت معتاد شدن :

انگیزش به انجام رفتار منجر می شود . موتور محرکه رفتار، انگیزه است .

الف : مولفه زیست شناختی

-         خلق و خو : عاطفه مثبت تا منفی  .افرادی که برای فرار از استرس و ناراحتی مواد مصرف می کنند احتمال معتاد شدن آنها بیشتر از افرادی است که برای تجربه حالت خوشی و شاد بودن مصرف می کنند . اغلب این افراد برای مهار خلق منفی خود مواد مصرف می کنند.

-         فعالیت : افرادی که آرام تر بوده و اهداف ثابتی دارند تجربه مصرف مواد کمتری نسبت به افرادی دارند که ، بی قرار و بیش فعالند و عمدتاً بی هدف  می باشند . افرادی که الگوی بیش فعالی را از دوران نوزادی با خود به همراه دارند احتمال ابتلا شدنشان بیشتر است.

-          نوجویی :  نوجویی یکی از جنبه های هیجان خواهی است .  افرادی که هیجان خواهی بیشتری داشته و برای کسب تجربه های جدید و پیچیده دست به رفتارهای پرخطر می زنند احتمال مبتلا شدن در آنها بیشتر است .

هر سه مولفه فوق، در نوجوانی و جوانی فعال تر از بقیه عمر است . یعنی هم تجربه خلق منفی بالا ، هم فعالیت بالا و هم نوجویی .

ب: مولفه آموخته شده :

-             مهارتهای مقابله : افرادی که در موقعیت حل مساله قرار می گیرند و مهارت کنار آمدن با مشکل را ندارند . خشم و درماندگی بیشتری را تجربه می کنند و تمایل بیشتری به مصرف مواد دارند .

-              مشاهده یک الگو : حضور فرد معتاد دیگری در منزل از کودکی و یا مشاهده و تجربه در گروه همسالان .

-         عدم مهارت در سبک ارتباطی سالم و قاطع : این افراد بیشتر سبک ارتباطی منفعلانه داشته و توانایی  نه  گفتن به دیگران خصوصاً دوستان را ندارند .

-             همسالان و ارزش اجتماعی  : جذابیت شبکه های اجتماعی دوستان و همسالان نابهنجار ، عموماً تقویت کننده بوده و مصرف مواد به عنوان یک ارزش در بین آنها شکل می گیرد .

عدم حمایت خانوادگی : افرادی که بافت خانوادگی آشفته داشته یا از سوی خانواده به هر علتی طرد می شوند را باید افراد در معرض خطر تلقی کرد .

ج : مولفه شناختی :

-         خویشتن داری یا خودنظم بخشی : یکی از شاخصه های موفقیت است که با مصرف مواد مرتبط است . سوء مصرف مواد به نبود کنترل مربوط است . کسانی که خویشتن داری ضعیف تری دارند از مهارتهای انطباقی لازم برخوردار نیستند. در نتیجه خشم و درماندگی بیشتری را تجربه می کنند .

-         تسلط : افرادی که میزان تسط آنها بر وقایع زندگی کم بوده و توانایی مهار و اداره امور خود را ندارند بیشتر در معرض خطرند .

اعتماد به نفس : افرادی که اعتماد به نفس پایین داشته و توانایی رد کردن تعارفات یا مجلسهای پر خطر را ندارند بیشتر مبتلا می شوند . هر چند این خطا وجود دارد که افراد درحال مصرف، بر این باورند که هنوز وابسته نیستندپس اعتماد به نفس بالایی دارند ، اما در واقع این موضوع حاکی از اعتماد به نفس بالا نبوده بلکه یک مکانیسم خود فریبی و توجیه می باشد .

منابع :

-         بهرامی ، هادی ، 1383. اعتیاد و فرایند پیشگیری ، تهران : انتشارات سمت .

-         باچر،جیمز.مینکا،سوزان.هولی،جیل . 1388،آسیب شناسی روانی (جلد دوم).ترجمه(یحیی سید محمدی ).تهران : انتشارات ارسباران .

-         فرانكن ، رابرت ،(1384)،انگيزش و هيجان ،(ترجمه حسن شمس اسفند آباد ،غلامرضا محمودي ، سوزان امامي پور )، تهران : نشر ني .

-            سادوک ،بنیامین.ج وسادوک ،ویرجینیا.آ.1386.خلاصه روانپزشکی .(ترجمه رفیعی ،حسن و سبحانیان ، خسرو ).تهران : انتشارات ارجمند.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک