برق گرفتگي

 

برق گرفتگي عبارتست از آسيب به بافت هاي بدن به دنبال عبور جريان الكتريسيته ، اين جريان بر حسب ولتاژ به دو نوع ولتاژ بالا (high voltage) با اختلاف پتانسيل بيش از هزار ولت و ولتاژ كم ( low voltage)با اختلاف پتانسيل كمتر از 1000 ولت تقسيم مي شود اين دو نوع جريان الكتريكي داراي اثرات متفاوتي در بدن خواهند بود .

در تقسيم بندي ديگري برحسب تغييرات ولتاژ يا آمپر در واحد زمان ( فركانس) جريان هاي الكتريكي به دو نوع برق مستقيم (DC) و برق متناوب (‌AC) تقسيم مي شوند. هر گاه قسمتي از بدن جزئي از يك مدار بسته الكتريكي شود ، ضايعات الكتريكي ايجاد خواهد شد ، كه عمدتاً از طريق عبور جريان و توليد گرما باعث صدمه بافتي مي گردد .

عبور جريان الكتريكي از بدن

عبور جريان برق از بدن باعث توليد گرماي شديد و سوختگي اعضاي داخلي بدن مي شود  ولي تنها سوختگي پوست ديده مي شود. شديدترين نوع سوختگي ، سوختگي ناشي از برق مي باشد و اين سوختگي ها در ولتاژهاي بالا رخ مي دهد.اصولا عبور جريان الكتريكي از داخل هر بافت داراي فعاليت الكتريكي ممكن است باعث اختلال فعاليت آن عضو گردد. اين اثر در بافت هايي كه داراي قدرت هدايت الكتريكي بيشتري هستند ، واضح تر و شديد تر مي باشد. جريان برق مي تواند باعث اختلال در عملكرد قلب و مغز شده و گاهي كشنده شود. شدت ضايعه ايجاد شده رابطه مستقيمي با شدت جريان ، ولتاژ و نوع جريان الكتريكي دارد.

توليد گرما

بيشترين آسيب ناشي از جريان الكتريكي مربوط به توليد گرما در بافت ها خواهد بود. مقاومت بافت هاي مختلف بدن متفاوت است و به ترتيب افزايش عبارتند از : اعصاب ، عروق ، عضلات ، پوست ، تاندون ، چربي و استخوان. در ولتاژ هاي پايين مثل برق شهري تقريباً جريان الكتريكي بسيار كم بوده و توليد گرما آنقدر زياد نيست كه باعث تخريب بافت استخوان شود ولي مي تواند به بافت هاي حساس مثل عضلات و عروق صدمه برساند. يكي از پديده هاي مهم در ايجاد سوختگي بافت هاي عمقي ، پديده اي به نام ضايعه مركزي (core injury) است در اين پديده به دليل توليد گرماي بيش از حد در بافت هاي عمقي ، خصوصاً در عروق و عضلات پديده نكروز به وجود مي آيد . در حالي كه پوست محل تماس با برق ممكن است سالم باشد يا مختصري سوختگي داشته باشد. اين پديده معمولاً در اندام ها بيشتر اتفاق مي افتد.

علائم و نشانه ها

علائم عمومي بروز برق گرفتگي عبارتند از :

1) تنفس سريع و كوتاه

2) سوختگي پوست

3) گيجي و رفتار آشفته

4) از دست رفتن هوشياري به صورت گذرا

شدت علائم با توجه به ولتاژجريان برق و مدت زمان تماس متفاوت است . در جريان هاي متناوب (AC)

كه شخص قادرنيست خود را از تماس با برق برهاند شدت آسيب بيشتر خواهد بود.با توجه به مسير عبور جريان برق گرفتگي متنوع خواهند بود.

اثرات برق دراندام هاي مختلف  بدن

1-پوست:

محل ورود جريان برق ممكن است دچار درجات متفاوتي از سوختگي ( درجه1تا3) گردد. همچنين محل خروج جريان برق از پوست نيز ممكن است دچار ضايعه سوختگي شود. لذا بايد در هنگام معاينه تمامي بدن بيمار مورد بررسي قرار گيرد.

2-سيستم عصبي:

مهم ترين و شايع ترين آسيب ناشي از صدمات الكتريكي ، ضايعات نورولوژيك( عصبي) است كه ممكن است از چند ثانيه تا چند ساعت ( و گاهي چند روز) بعد بروز نمايد.در سيستم عصبي مركزي (CNS) مي تواندبه صورت اختلالات هوشياري ، خونريزي و ترمبوز مغزي ، افسردگي ، ادم مغزي ، تشنج ، فلج و اختلال در قدرت درك و شناخت و كما باشد. در اعصاب محيطي ، سيستم عصبي حركتي بيش از سيستم عصبي حسي در گير مي شود و ممكن است به صورت ميليت عرضي ، فلج بالارونده ، شوك نخاعي و درد عصبي باشد. ارتباط بین سلولهای عصبی به وسیله جریان الکتریکی انجام میپذیرد. این سلولها برای برقراری ارتباط از سیگنالهای الکتریکی با جریان و ولتاژ بسیار پایین استفاده میکنند. به وسیله این سیگنالها دستورات از سیستم عصبی به قسمتهای مختلف بدن مانند ماهیچهها یا غدد درون ریز میرسد. حال اگر جریان برق در بدن یک موجود زنده به اندازه کافی زیاد باشد، سیگنالهای الکتریکی فرستاده شده به وسیله مغز را خنثی خواهد کرد، بنابراین از ایجاد عکسالعمل در بدن مصدوم جلوگیری خواهد کرد. همچنین عبور جریان الکتریکی از رگ های عصبی موجب به وجود آمدن حرکات غیر ارادی در بدن مصدوم خواهد شد به طوری که مصدوم نمیتواند هیچ اقدامی در مدت برق گرفتگی انجام دهد. این حالت زمانی که مصدوم هادی برق دار را به وسیله دست خود گرفته، میتواند خیلی خطرناک تر باشد چراکه ماهیچههای قرار گرفته بر روی ساعد که مسئول خم کردن انگشتان هستند از ماهیچههایی که مسئول صاف کردن انگشتها هستند قویترند. هنگام برق گرفتگی هر دونوع ماهیچه تلاش میکنند تا منقبض شوند اما در این حالت به علت قوی تر بودن ماهیچههای خمکننده پیروزی با آنهاست. اتفاقی که در این لحظه رخ میدهد این است که دست با تمام قوا مشت میشود، اگر زمانی که این اتفاق رخ میدهد هادی حامل جریان کف دست مصدوم باشد، با مشت شدن دست هادی به دست چسبیده و هدایت الکتریکی بهتر برقرار خواهد شد. این میتواند موقعیت مصدوم را بیش از پیش خطر ناک کند. باید به این نکته اشاره کرد که در این حالت ول کردن هادی برای مصدوم غیر ممکن است. افرادی که تجربه برق گرفتگی دارند احتمالاً با تشنجهای به وجود آمده در این حالت آشنا هستند. این تشنجها تنها در حالتی از بین خواهند رفت که عبور جریان از بدن متوقف شود. البته حتی پس از قطع برق نیز تا مدتی کنترل بعضی ماهیچهها برای مصدوم غیر ممکن است و همچنین عملکرد انتقال دهندههای عصبی تا مدتی مختل خواهد شد. از این قابلیت برای ساخت سلاحهای بی حرکت کننده استفاده میشود .

3-سيستم قلب و عروقي:

از آريتمي هاي قلبي خوش خيم تاخطرناك مي تواند رخ دهد. همچنين ممكن است باعث سكته قلبي ( آنفاركتوس ميوكارد) وپارگي ديواره بينا بيني گردد. . با عبور جریان از بدن سیگنالهای الکتریکی مغز برای این ماهیچهها خنثی خواهد شد و بدین ترتیب این ماهیچهها دچار عارضه "fibrillation" یا انقباض بی نظم عضلانی خواهد شد (در صورتACبودن جریان). در این حالت قلب با سرعت بیشتر و با فشار کمتری میتپد به طوری که نمیتواند عمل رساندن خون به قسمتهای حساس بدن را انجام دهد. در هر حال نتیجه یک برق گرفتگی با شدت بالا، چه ایست قلبی باشد و چه خفگی مرگبار خواهد بود.در اینجا باید به این نکته اشاره کرد که امکان بازگشت برای قلبی که دچار ایست شده باشد از قلبی که دچار ضربان نامنظم شده باشد بیشتر است.

4-سيستم تنفسي:

مهمترين عارضه ريوي صدمات الكتريكي ، ايست تنفسي به دنبال انقباض شديد تتانيك عضلات تنفسي مي باشد. ممكن است آتلكتازي ، پنوموني و هموپنوموتوراكس نيز رخ بدهد.

5-سيستم گوارشي:

عبور جريان برق از سينه و شكم مي تواند موجب خونريزي هاي گوارشي ، ضايعات كبدي و پارگي روده ها شود.

6-سيستم عضلاني- اسكلتي:

به دليل انقباض شديد عضلات ممكن است در رفتگي و شكستگي استخوان ها رخ بدهد . نكروز بافت استخواني اگرچه شايع نيست ولي نبايد فراموش گردد.

7-سيستم كليوي:

ضايعات كليوي مثل سندرم له شدگي (Crash injury)ناشي از برق گرفتگي ، عارضه اي شايع است.

8-عفونت:

به دنبال آسيب الكتريكي ممكن است سپتي سمي بروز نمايد. شايع ترين عامل آن پسودومونا مي باشد.

9-ساير اندام ها:

ضايعات شنوايي به صورت پاره شدن پرده صماخ و جابه جايي استخوانچه ها و ضايعات چشمي به صورت كاراتاكت ( آب مرواريد) بروز مي نمايد.

پيشگيري

جهت پيشگيري از برق گرفتگي توجه به برخي نکات ايمني از جمله اطمينان از صحت کارآيي وسايل برقي و توجه به ايمني مناطق پرخطر نظير حمام ضروري است.

اقدامات اوليه مؤثردر برق گرفتگي

1-مهمترين واولين اقدام ،قطع جريان برق از مصدوم است . دربرق هاي با ولتاژ كم اگر توانستيد سريعا فيوز برق را قطع كرده ويا دو شاخ را از پريز بيرون بكشيد ويا سيم رو كش دار را بكشيد تا از پريز خارج شود . اگر نتوا نستيد جريان را به اين ترتيب قطع كنيد ،روي يك عايق خشك مانند روز نامه يا يك تخته چوبي يا لاستيك بايستيد و به وسيله يك جارو ي بلند چوبي منبع برق را از مصدوم جدا كنيد ويا اينكه يك طناب را به دور ران يا دست مصدوم بيندازيد و او را به سمت خود بكشيد تا از منبع برق دور شود .

2-از به كار بردن وسايل فلزي و مرطوب يا از تماس با بدن لخت مصدوم كاملا خود داري كنيد و اگر هيچ راهي وجود نداشت گوشه لباس مصدوم را كه خشك است بگيريد و او را بكشيد .

3-در برق گرفتگي با ولتاژ بالا اگر احتمالا مصدوم همچنان در تماس با برق مانده است يا اينكه كمتر از 18 متر از خطوط فشار قوي فاصله دارد هرگز كوشش نكنيد كه او را نجات دهيد حتي به او نزديك هم نشويد ،زيرا جريان برق فشار قوي حالت قوسي داشته و مي تواند تا مسافت دوري را بپو شاند . مواد عايق مانند چوب خشك يا لباس خشك به هيچ وجه حفاظتي براي شما ايجاد نخواهد كرد . بلا فاصله بايد به پليس و سازمان برق اطلاع دهيد و اجازه ندهيد كسي به مصدوم نزديك شود . زماني كمك هاي اوليه را شروع كنيد كه از طرف مراجع رسمي اطلاع دهند كه برق قطع شده است .

4-وضعيت تنفس و ضربان قلب مصدوم را ارزيابي كنيد و در صورت ايست قلبي تنفسي اقدامات احيا قلبي ريوي را آغاز كنيد .

5-اكسيژن كافي به مصدوم برسانيد .

6-لباس هاي تنگ مصدوم را آزاد كنيد .

7- مصدوم را آرام كرده و در حالت دراز كش قرار دهيد .

8-مصدوم را گرم نگه داريد و در صورت هوشياري از بلند شدن او جلو گيري كنيد . به مدت يك ساعت وي را تحت نظر قرار دهيد چون در صورت فعاليت فيزيكي مصدوم امكان ايست مجدد تنفسي وجود دارد .

9-محل سوختگي را با گاز استريل بپو شانيد و او را به نزديك ترين مر كز در ماني برسانيد .و مدت زماني را كه مصدوم با برق در تماس بوده به اطلاع پزشك برسانيد . 

درمان

كمك هاي پزشكي در مواقع برق گرفتگي ضروري است ودر صورتي که مرگ متعاقب برق گرفتگي رخ ندهد با انجام برخي اقدامات درماني نظير کنترل علايم حياتي بيمار و استفاده از آنتي بيوتيک هاي وسيع الطيف، استفاده از داروهايي که جهت التيام زخم هاي ناشي از سوختگي مفيد مي باشند و انجام اقدامات درماني لازم جهت ترميم شکستگي هاي استخواني و در نهايت به کارگيري روش هاي مختلف فيزيوتراپي مي توان عوارض ايجاد شده را تا حدي بهبود بخشيد.

نتيجه گيري:

 از آنجا که برق گرفتگي يکي از علل عمده مرگ و مير در جهان است و با در نظر گرفتن عوامل دخيل در شدت برق گرفتگي و آثار آن بر قسمت هاي مختلف بدن انسان، توجه به علايم برق گرفتگي، راه هاي پيشگيري و درمان آن مي تواند به نحو موثري در کاهش مرگ و ميرها و عوارض ناشي از آن موثر باشد.

استفاده از شوک الکتریکی به عنوان سلاح

تفنگ شوک الکتریکی یاTaserنوعی اسلحه خاص برای ایجاد اغتشاش ماهیچهای و در نتیجه بی حرکت کردن فرد است. این اسلحه بر طبق اصول برق گرفتگی به طور ناگهانی و برای مدت بسیار کوتاهی ولتاژ بسیار بالا اما با جریان کم را بین دو الکترود خود ایجاد میکند. حال اگر فردی در تماس با اسلحه قرار داشته باشد سیستم انتقال عصبی او دچار اختلال شده و به این ترتیب فرد اختیار کنترل ماهیچههای خود را برای مدتی از دست خواهد داد این عملکرد با درد شدیدی برای فرد مورد حمله قرار گرفته همراه خواهد بود. برای اکثر مردم حداقل دو تا سه ثانیه طول میکشد تا تعادل خود را از دست بدهند. ولتاژ بین الکترودها وابسته به نوع سلاح بین ۵۰kVتا ۱MVخواهد بود اما ولتاژهای رایج برای این اسلحه بین۲۰۰kVتا ۳۰۰kVهستند.

 اسلحهTaserاز شوک الکتریکی برای بیحرکت کردن هدف استفاده می‌کند.

منابع

-«حفاظت و ایمنی در برق». کارگاه تاسیسات برق. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، 1385. شابک۹۶۴۰۵۰۹۵۷۴.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک