(زمان خواندن: 6 - 11 دقیقه)

خانواده و اینترنت

 

انواع آسيب هاي فناوري اطلاعات در خانواده

مهارت اینترنتی و معضلات ومشکلات اینترنتی

تقريباهر سه ماه يک بار توسعة وب، دو برابر مي‌شود. اما اين رشد روزافزون ، کاملاً نابرابر توزيع شده است. در حالي که آمريکا و کانادا 63٪ ، اروپا4/22 ٪ و استراليا ، ژاپن و نيوزيلند 4/6٪ از کامپيوترهاي متصل به اينترنت را در اختيار دارند، بقيةکشورهاي آسيايي و آفريقايي تنها 9/5٪ از اين کامپيوترها را در خود جاي داده‌اند. بررسي ويژگي‌هاي کاربران اينترنت نشان مي‌دهد که تحصيلات و ثروت، دو عامل مهم در ميزان استفاده است. کاربران اينترنت بيشتر از طبقة متوسط بالا، جوان، تحصيل کرده، مرد و شهر نشين‌اند. 83٪ کاربران اينترنت در آمريکا، 6٪ در اروپا، 3٪ در اقيانوسيه و 8٪ در بقية قاره‌هاي دنيا قرار دارند. نگاهي به وضعيت و موقعيت زبان‌هاي مختلف در اينترنت ميزان سلطة زبان هاي غربي را نشان مي ‌دهد. در ميان کساني که از اينترنت استفاده مي‌کنند و حدود 288 ميليون نفر برآورد مي‌شوند، 3/51٪ به انگليسي سخن مي‌گويند و عرب زبانان کمتر از 1٪ استفاده کنندگان را تشکيل مي‌دهند ( آشنا ، 1380 ص233). بيش از 80 درصد کل اطلاعاتي که در بيش از 100 ميليون رايانة سرتاسر جهان ذخيره شده به زبان انگليسي است ( نشرية نگاهحوزه، 1383).

ضريب نفوذ اينترنت در کشور ما 5/2 و در کشور کرة جنوبي، با جمعيت کمتر از ما ، 42 است.

رسانه و فرصت‌ها

يکي از مهم‌ترين کارکرد رسانه‌ها، کمک به فرايند فرهنگ‌پذيري است . فرهنگ‌پذيري عبارت است از فرايند انتقال ارزش ها، هنجارها، عقايد، باورها، معيارها و الگوهاي رفتاري و احساسي موجود در فرهنگ جامعه به كليه افراد آن. نهاد خانواده و سپس نهاد تعليم و تربيت، اولين مراکز انتقال مفاهيم فرهنگي به کودکان‌اند.

انواع آسيب هاي فناوري اطلاعات در خانواده

الف ) آسيب‌اخلاقي :

حدود 5/1 درصد از مجموع اطلاعات موجود در سايت‌هاي اينترنتي، غيراخلاقي، بيش از 90 درصد از آنها تجاري و مابقي آن با ساير امور علمي، فرهنگي، ورزشي و ساير موضوعات مرتبط است.

آن چه مي‌تواند در اينترنت خطرناک‌تر تلقي گردد،  ارتباطي است که از طريق اتاق‌هاي گفت و گو بين افراد مختلف برقرار مي‌شود و در برخي موارد صدمات زياد به وجود مي آورد.

ب ) آسيب‌هاي پزشکي :

1ـ بازي‌هاي کامپيوتري به سبب داشتن صفحات گرافيکي، تنوع رنگ و سرعت زياد تعويض صفحات، تأثيرات منفي بر روي مغز و اعصاب کودکان و حتي بزرگترها مي‌گذارد و از اين ر اه برخي اختلالات را موجب مي‌شوند.

2ـ استفادة زياد از کامپيوتر آثار منفي بر بينايي افراد به جاي مي‌گذارد و موجب سوزش چشم‌ها مي‌شود.

3ـ تأثيرات منفي کامپيوتر بر بدن افراد عبارت‌اند از: دردهاي شديد کمر، دست، گردن و سر که به صورت آرتروز ظاهر مي‌شود و گاهي موجب ايجاد کيست مفصلي در مچ دست مي‌شود. افتادن سرشانه ها و خارج شدن ستون فقرات از حالت طبيعي مشکلات ديگر مرتبط با آسيب‌هاي پزشکي کامپيوتر است. که به دليل نشستن به مدت طولاني در پشت کامپيوتر و تايپ و کار زياد با آن به وجود مي آيد.

ج ) آسيب فرهنگي ـ اجتماعي:

1ـ منزوي کردن بسياري از کودکان: کودکاني که از بدو زندگي و در دوران کودکي به دليل کمبود فضاهاي تفريحي و آموزشي در منزل با بازي‌هاي کامپيوتري مشغول مي‌شوند، به مرور نوعي انزواطلبي را پيش مي‌گيرند که در نهايت باعث منزوي شدن آنان از اجتماع مي‌شود. منزوي شدن کودک و بازي با افرادي که در دنياي واقعي وجود خارجي ندارد، در آينده ممکن است آثار بسيار منفي و نامطلوب در رفتارهاي اجتماعي کودک ايجاد کند.

2ـ قهرماناني که در بازي‌هاي رايانه‌اي ظاهر مي شوند با تصاوير و صحنه‌هاي خشونت آميز همراه‌اند که تأثيرات منفي فرهنگي ـ اجتماعي را به دنبال دارد ( جلالي ، 1382 ، ص ( 60ـ 57 ).

ملاحظات اساسي فرهنگي

گسترش اينترنت در کشور ايران بايد به گونه‌اي باشد که به خلاقيت گستري، مدد رساند، نه اين که موجبات خلاقيت زدايي را فراهم آورد. سياست‌گذاري درمورد توسعة اينترنت نبايد به توسعة مصرف يا باز توليد محتواي آن محدود شود، بلکه بايد گسترش فرهنگ بومي و مذهبي و مقاومت فرهنگي را به دنبال داشته باشد. بنابراين:

1ـ بيش و پيش از توسعة اينترنت بايد به نظام توليد و سازماندهي الکترونيک اطلاعات علمي، اداري و مالي بر اساس استانداردهاي قابل تبادل در شبکه اهتمام داشت و بودجه‌هاي کلاني را به اين امر اختصاص داد.

2ـ تدوين و اجراي قوانين مورد نياز و روزآمد در حوزة ارتباطات شبکه اي بسيار اساسي است. اين قوانين، به خصوص موضوع حقوق تکثير و مالکيت آثار فرهنگي و نرم افزارها و اطلاعات الکترونيک، تأثيري قاطع در تشويق توليد فرهنگي بر روي شکبه دارد.

3ـ در سياست‌گذاري فرهنگي بايد چگونگي کاربرد فناوري توسط مؤسسات فرهنگي و تأثير آن را بر مخاطبان در نظر گرفت. معلوم نيست که هر گونه استفاده از تکنولوژي جديد لزوماً به افزايش تأثيرپذيري مخاطبان منجر شود.

4ـ نظام نظارت فرهنگي بر محتواي داده‌هاي مبادله شده و ثبت ملي، نقشي اساسي در پيش‌گيري از گسترش فساد، تهديدات امنيتي، رسوخ جاسوسي و خراب کاري الکترونيک و عمليات رواني دارد.

 اينترنت که به طور بالقوه مي‌تواند هم تهديد و هم فرصتي طلايي براي امنيت فرهنگي و سياسي باشد، به عرصه‌اي فراخ براي رقابت گروه هاي فشار سياسي و اقتصادي تبديل شده است. فقدان دانش جامع‌نگر در مورد صورت مسئله و نبود مطالعات سياست‌گذاري مقايسه‌اي در کشور، حاکميت روش آزمون و خطا و اعمال سلايق فردي و سازماني را به دنبال داشته است. مسئوليت‌پذيري دولت در سياست‌گذاري علمي، کارشناسانه و همه سونگر و بهره‌گيري از تمام توان علمي کشور شرط اصلي تحقق بيشترين منافع و کمترين آسيب‌ها از گسترس صنعت اينترنت در ايران است (آشنا ، 1380 ، ص 360- 358).

در خصوص رسانه‌ها، از جمله اينترنت

ـ رسانه‌، عاملي مؤثر در فرهنگ‌پذيري و انتقال ارزش‌ها و هنجارها و پر کردن اوقات فراغت است.

ـ رسانه‌ها، فرصت‌هاي تعاملات خانوادگي را از اعضاي خانواده مي‌گيرند و فضاي خانواده را به سوي فردگرايي پيش‌ مي‌برند ( اختلال در روابط والدين با فرزندان و روابط همسران با هم).

ـ اينترنت، در عين جذابيت، در صورتي که استفاده از آن بدون ملاحظات و برنامه باشد، آسيب‌هاي رواني، عصبي، اخلاقي را براي کارران به دنبال خواهد داشت.

ـ اينترنت، وسيله‌اي براي آموزش هاي رسمي ( از راه دور ) بازماندگان از تحصيل.

ـ عاملي مؤثري در جهت رفع تبعيض استفاده از اطلاعات و همسان‌سازي فرهنگي و آموزشي است.

ـ رسانه هاي ماهواره‌اي با توجه به گستره و نفوذ جهاني و استفاده از کيفيت برتر فناورانه و جذابيت‌هاي تصويري ، عاملي مؤثرتر در انتقال ارزش ها و هنجارها و فرهنگ غربي است.

ـ رسانه ها، از جمله اينترنت، افراد را به صورت منفعل و پذيرنده در مي‌آورند و غالباً قدرت انتخاب، تحليل و تفکر را از بيننده‌ها، خصوصاً کودکان و نوجوانان مي‌گيرند.

ـ گسترش استفادة بي حد و حصر از رسانه‌هاي جديد موجب گسست فرهنگي و تقدس‌زدايي از ارزشِ هاي ديني و ملي و ميراث فرهنگي به فر جامعة ايراني مي‌شود.

توصيه‌هايي به خانواده‌ها

1ـ والدين براي اين که بتوانند درخصوص محاسن و عيوب رسانه‌ها، راهنماي خوب و موثري براي فرزندانشان باشند، بايد در اين زمينه، مطالعه و مشاوره کرده ، اطلاعات و مهارت‌هاي خود را افزايش دهند و به روز کنند، تا توصيه هاي آنان براي فرزندان قابل قبول و پذيرش و داراي دقت و اعتبار باشد.

2ـ اينترنت ، خود به خود چيز بدي نيست، مهم نحوة استفاده از آن است.

3ـ ورود رسانه‌ها به خانه، يعني ورود غريبه‌ها به خانه ! هرگز برنامه‌ها و فيلم‌هايي که متناسب با فرهنگ، سن و درک فرزندتان و ارزش‌هاي اخلاقي نيست، چه از طريق شبکه‌هاي تلويزيوني ايران و چه شبکه‌هاي ماهواره‌اي را با فرزندتان تماشا نکنيد.

4ـ براي تماشاي تلويزيون و بازي با رايانه در منزل، ضوابطي که قابليت اجرا باشد، با نظر فرزندتان در نظر بگيريد و خود به آن عمل کنيد. محدوديت‌هايي را متناسب با سن و دورة تحصيلي فرزندتان اعمال کنيد (هرگز بدون زمان‌بندي و محدوديت، پلي استيشن، رايانه و تلويزيون را در اختيار آن‌ها، حتي قبل از دبستان قرار ندهيد، تا به صورت يک عادت و اعتياد غلط در بيابد، در اين صورت در مراحل بعدي، اصلاح و کنترل به راحتي قابل اجرا نيست).

5ـ براي اين که استفاده از رسانه ها به عنوان يک عادت مضر در نيايد، محيط زندگي خود و فرزندتان را متنوع کنيد؛ مثلاً از طريق : کتابخواني، قصه‌گويي، نقاشي، کارهاي دستي و امور هنري، رفتن به موزه‌ها، کتابخانه‌ها پارک‌ها و مساجد، تفريح، ورزش(شنا ، راهپيمايي ، کوهنوردي و 000) براي اين که فرزندان شما به مطالعه و ساير فعاليت هاي مثبت، علاقه‌مند شوند، خودتان نيز بايد در عمل كنيد، مثلاً اهل مطالعه باشيد. بدين منظور نبايد خودتان در حالي که روبه روي تلويزيون مي‌نشينيد و مقابل آن به خواب مي‌رويد، از فرزندتان بخواهيد تلويزيون تماشا نکند و به مطالعه بپردازد! نيومن به( نقل از بيابانگرد1384، ص 242) با تحليل 23 تحقيق، عنوان مي‌کند که پيشرفت تحصيلي در ميان کودکاني که در هفته ده تا پانزده ساعت تلويزيون تماشا مي‌کنند، در بالاترين حد است (در مقايسه با کودکاني که کمتر از ده ساعت تماشا مي کنند) و سپس با افزايش ساعات تماشا، از بيست تا چهل ساعت در هفته، ميزان پيشرفت تحصيلي به طور چشم‌گيري کاهش مي‌يابد.

6ـ در خريد بازي هاي رايانه اي دقت کنيد تا بهترين بازي‌هاي موجود در بازار را، که براي رشد ذهني، خلاقيت، تجسم فضايي و ساير مهارت‌هاي فرزندتان مفيد است ، با مشورت افراد خبرو مطلع، انتخاب کنيد. از خريد بازي‌هاي خشن و مبتذل نيز جداً بپرهيزيد.

7ـ به خاطر داشته باشيد که استفاده بيش از حد رسانه‌ها توسط فرزندان ، سبب بروز رفتارهاي پرخاشگرانه، خشن و انتقام جويانه و بي‌اعتنايي به ارزش هاي خانواده و بي‌علاقگي به درس و مسئوليت‌پذيري مي‌شود. بهتر است هنگام تماشاي فيلم‌ها و بازي‌هاي ويدئويي و رايانه‌اي ، براي فرزندانتان ( از سنين پايين ) توضيح دهيد که اين صحنه‌ها غير واقعي و در قالب فيلم است و سخنان زشت و غيراخلاقي بازيگران را الگو قرا رندهند.

8ـ استفادة کنترل نشده از رسانه‌ها در منزل توسط خانواده‌هاي ايراني ( چهار ساعت و نيم در روز) موجب کاهش ارتباط بين فردي و چهره به چهرة اعضا با هم شده، اين امر فضاي انفرادي را به جاي فضاي جمعي و اجتماعي خانواده حاکم مي کند و کم کم افراد خانواده ترجيح مي‌دهند به طور جداگانه (فردي ) در اتاق خود تلويزيون و رايانة مستقل داشته باشند ( پورحسين ، 1385ص 1) و اين يعني حذف تعامل و تعليم و تربيت خانوادگي . بنابراين با توجه به اهميت موضوع، ساعاتي را در منزل، بدون تماشاي تلويزيون  به گفت و گو با همديگر در فضاي با نشاط و دوست داشتني سپري کنيد، مخصوصاً بهتر است است که زمان غذا خوردن از رسانه‌ها استفاده نشود.

9ـ والدين بايد بدانند که رسانه‌هاي گروهي امروزه نقشي فراتر از يک وسيلة سرگرم کننده دارند. در واقع اين وسايل به ابزاري فرهنگ ساز مبدل شده‌اند قدرت‌هاي مسلط جهاني مي‌کوشند با استفاده از اين ابزار زمينه‌هاي نفوذ فرهنگي خود را در ساير جوامع فراهم آورند.

10ـ کشورهاي غربي با اسفاده از تکنولوژي رسانه‌اي برتر و استفاده از جذابيت‌هاي آن سعي در انتقال و آموزش ارزش‌هاي فرهنگ غربي خود به ساير جوامع از جمله کشور ما دارند. در اين ميان کودکان و نوجوانان در اولويت‌اند. بنابر اين شما با دست خود اين فرصت را در اختيار آنان قرا رندهيد.

11ـ سعي کنيد مهارت‌هاي اساسي زندگي در عصر انفجار اطلاعات همچون : انتخاب‌گري، خلاقيت ، انتقادگري، و مديريت زمان  را به فرزندان خود بياموزيد تا بدون آگاهي و هدف، در امواج اطلاعات و تصاوير، ماهواره و اينترنت ، غوطه‌ور غرق نشوند.

فهرست منابع :

ـ آشنا ، حسام‌الدين ( 1380). اينترنت و امنيت فرهنگي ـ سياسي  ( مجموعه مقالات) کميسيون ملي يونسکو .

ـ احمدي ، مهرناز ( 1380). رسانه‌ها تغيير دهندة تصورات : روزنامه ايران .

ـ اعزازي ، شهلا ( 1378) . خانواده و تلويزيون : مرنديز.

ـ جلالي ، علي اکبر (1382) . آسيب‌شناسي فناوري اطلاعات در خانواده : پژوهشکدة خانواده .

ـ رفيع‌پور، فرامرز ( 1378) . وسايل ارتباط جمعي و تغيير ارزش‌ها: کتاب فردا.

ـ ساروخاني ، باقر (1372) . جامعه شناسي ارتباطات ، تهران : انتشارات اطلاعات . 

 


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک