(زمان خواندن: 5 - 10 دقیقه)

علل  آثار و درمان بد بيني

 

تعريف

بدبینی تفسیر غلط از رفتار دیگران است در حالی که یکی از مهم ترین ویژگی های سلامت روان، این است که شخص احساس کند مورد قبول و احترام و اعتماد دیگران است .

افراد بدبین ، از زمین و زمان، و از همه چیز و همه کس ، بدگوئی می کنند و شاکی هستند. شخص بدبین به هیچ کس اعتماد کافی ندارد و تصور می کند که همه مردم با او دشمن هستند و کسی به فریاد او نمی رسد.افراد بدبین شور زندگی را از دست می دهند و احساس تنهائی، غمگینی و نامرادی می کنند.

بدبینی در آیات قرآن و روایات:

ازدستورات اسلام در ارتباط با افراد، خوش بینی و خوش گمانی و تفسیر مناسب رفتار آنها است.یکی از اموری که سبب قطع شدن ارتباط انسان ها می شود بدگمانی و بدبینی است. اگر انسان به دیگران بدبین باشددر روابط اجتماعی به ویژه در زندگی خانوادگی و محیط کسب و کار ناکام است زیرا او دیگران را بد و خود را خوب می پندارد و احساس می کند به او دروغ می گویند و همین اندیشه باعث می شود با کسی دوست نشود و به فردی اعتماد نکند در نتیجه از جامعه و در جمع دوستان و اقوام دور شده و تنها می ماند.

خداوند در قرآن سوره حجرات آیه ۱۲ می فرمایند:" ای اهل ایمان از بسیاری از گناهان خودداری کنید که بعضی از آنها پندارهایی غلط و گناه است و دربارۀ یکدیگر تجسس و پرس و جو مکنید و غیبت یکدیگر را نکنید" . در این آیه خداوند با ترتیب جالبی از سه کار زشت نهی کرده است که هر یک از آن ها گناهی بزرگ تر از گناه قبلی است: این آیه بیان گر این است که حتی در ذهن تان هم به مؤمنان گمان بد نبرید و شخصیت آنان را حفظ کنید.

در مرحله نخست: مسلمانان را از بدبینی و گمان بد و سوء ظن بر حذر داشته زیرا بدبینی به افراد منشأ تجاوز به شخصیت ایشان می شود.

مرحله دوم : فرد بدبین به مرحله تحقیق و پرس و جو دربارۀ لغزش های احتمالی دیگران می رسد . انسان حق ندارد دربارۀ مسائل سرّی و زندگی خصوصی و رفتار و گفتار آنان جستجو نماید و از عیب پوشیده آنها باخبر گردد.

مرحله سوم: فرد بدبین شروع به غیبت می کند، حتی با وجود عیب افراد و آگاهی ما از آن عیب، باز هم از نگاه انسانیت و دین حق نداریم آن عیب را پیش دیگران بازگو نمائیم و غیبت مردم را بکنیم.امام صادق(ع) می فرماید: بر مؤمن واجب است هفتاد گناه کبیره برادر مؤمن خود را بپوشاند. متأسفانه گاهی غیبت که عیبی در کسی باشد نیست و حال آنکه تهمت است و دروغ که گناه و عذاب آن بدتر و کشنده تر از غیبت است، از آن جا که جز انبیاء و معصومین(ع) کسی خالی از عیب نیست لذا همه به خصوص زن و شوهر شایسته است شأن یکدیگر را مراعات و از آثار زشت بدبینی به دور باشند.

پیامبر اکرم (ص) می فرمایند:

- از گمان حذر کنید که گمان دروغ ترین دروغ است. (بحار ج ۷۲ ص ۱۹۵)

-پیامبر اکرم(ص): راه نجات از بدبینی آن است که آن را تصدیق نکند و به آن ترتیب اثر ندهد.

-خداوند تجاوزبه جان و مال و آبروی مسلمان بدبینی به او را حرام فرموده است «کشف الریبه ص ۲۱)

امام علی(ع) در سخنان گهربار خود به این به این حقیقت اشاره می کند و می فرماید:

- کسی که زیاد بدگمان باشد صمیمیت، صلح و صفا از میان او و دوستانش رخت برمی بندد.

- گمان آدمی ترازوی عقل اوست و کارش صادق ترین گواه بر اصل و ذات او می باشد« امام علی(ع) غرر ج ۲ ص ۴۷۴»

- از دادگری و عدالت به دور است که انسان درباره شخص مورد اعتماد به بدگمانی داوری کند «....الحکم ۲۲۰»

- کسی که گمانش بد است باطنش بد است . «غررالحکم ج ۵ ص ۱۶۲»

- بدترین گناه و زشت ترین ستم گمان بد بردن به نیکوکار است. «غرر جلد ۴ ص ۱۳۲»

- کسی که گمان بد برد خود را هلاک می کند و آن که از بدگمانی بپرهیزد نجات می یابد .«غرر ج ۴ ص ۱۴۵»

- کار برادر دینی ات را به بهترین وجه ممکن تعبیر کن مگر آن که وضع به گونه ای شود که حمل به صحت ناممکن گردد ،همچنین به سخنی که برادرت گفته گمان بد مبر با آن که می توان برای آن کلام محمل خوب و شایسته ای بیابی. «اصول کافی ج ۲ص ۳۶۲».

- کسی که نسبت به مردم خوش گمان باشد صحبت آن ها را به سوی خود جلب خواهد کرد.«غرر حدیث ۸۸۴۲

- در مقابل فال بد اعتنا نکن، در برابر حسد ستم مکن، و وقتی گمان بد بردی کنجکاوی و تجسس نکن. امام علی(ع). «الکافی ج۸ ص۱۰۸»

در روان پزشکی معاصر نیز بدبینی به عنوان یک بیماری و به ۴ گروه تقسیم می شود:

۱ –اختلال شخصیت بدبینی : فرد مبتلا به اختلال شخصیت بد بینی،به همه چیز و همه کس، به دیده شک و تردید نگاه می کند و حالت دفاعی به خود گرفته و آن ها را تهدید آمیز و تحکم آمیز و تحقیر آمیز تلقی می کند.

۲- اختلال هذیانی یا هذیان بد بینی : این بیماران تصور می کنند که تحت تعقیب هستند، یا کسی می خواهد آنها را بکشد یا مسموم کند. تعدادی از این بیماران، دچار هذیان حسادت، یا بزرگ منشی یا خود بزرگ بینی هستند.

۳- بیماری اسکیزوفرنیا، نوع پارانوئید یا بد بینی : این بیماران تحت تعقیب بودن یا خودبزرگ بینی دارند.

۴- علت شناختی: عوامل مختلفی در ایجاد بدبینی، دخالت دارد. جو شک و تردید و ترس و تظاهر و بی اعتمادی و دروغ گوئی و زورگوئی در خانواده و محیط، از عوامل زمینه ساز این بیماری است. تجربه های ناخوشایند فردی، خانوادگی و اجتماعی، می تواند در ایجاد بیماری، نقش داشته باشد. ویژگی های ارثی و سرشتی، و عوامل زیست شناختی، نقش مهمی در شکل گیری و بروز این بیماری دارد.

عوامل بوجود آمدن بدبینی:

۱-کنجکاوی بی مورد

۲-ناپاکی درونی

۳-حس انتقام جوئی و کینه

۴-رفتار و گفتار والدین در محیط خانه

۵-حسادت ورزی

۶-تکبر و خودخواهی

۷-احساس خودبرتربینی

۸-پیش داوری

۹-معاشرت با افراد ناصالح

۱۰-ناآگاهی

۱۱-اختلالات شخصیتی بر جا مانده از دوران کودکی در خانواده ومحیط

۱۲-تجربه های ناخوشایند فردی و اجتماعی در خانواده و محیط کار

۱۳-نداشتن اعتماد به نفس

ویژگی افراد بدبین:

۱-تجسس:تجسس کردن شخص بدگمان در کارهای کسی که به او گمان بد برده است. تجسس هم عملی حرام و از صفات زشتی است که عقل و شرع آن را ناپسند و حرام می داند؛

۲-منفی نگری؛

۳- بی اعتمادی به اطرافیان و محیط پیرامون؛

۴-برخورد حسادت آمیز با دیگران؛

۵-احساس بزرگی و خودشیفتگی؛

۶-دروغ گوئی؛

۷-زورگوئی در محیط خانه و کار؛

۸-غیبت کردن و تهمت زدن؛

۹-عمر کوتاه همراه با انواع بیماری عصبی،قلبی،روحی؛

۱۰-به وجود آمدن اندیشه های ناسالم؛

۱۱-غمگین و تودار و بعضاً منزوی؛

۱۲-مضطرب و پریشان؛

۱۳-نداشتن اعتماد به نفس؛

۱۴-نداشتن قدرت تصمیم گیری به موقع؛

۱۵-بینش کوتاه و ناقص؛

۱۶-تنها نیمه خالی لیوان را می بینند؛

۱۷-نسبت به همه چیز و همه کس حتی پدر و مادر،همسر و فرزندان بدبین،شکاک و دچار سوءتفاهم هستند؛

۱۸-اصولاً حامل اخبار منفی هستند و اگر هم خبر خوبی داشته باشند با کلمات منفی بیان می کنند؛

۱۹-انعطاف پذیری ندارند و به راحتی می شکنند؛

۲۰-به راحتی عصبانی می شوند؛

۲۱-همیشه معتقدند که دیگران بر علیه آنها توطئه می کنند؛

۲۲-غالباً بدون دلیل منطقی با نظرات دیگران مخالف هستند؛

۲۳-ضد و نقیض صحبت می کنند و در اعمالشان اشتباه زیاد است؛

۲۴-اول عمل می کنند بعد فکر؛

۲۵-از کاه کوه می سازند؛

۲۶-همه چیز در آنها غم انگیز و ناامید کننده است و از آنچه که دارند لذّت نمی برند؛

روش های درمان ومقابله با بدبینی:

داروئی: اکثر بیماران مبتلا به بدبینی را می توان با استفاده از دارو درمانی، رفتار درمانی بویژه شناخت درمانی، روان درمانی و محیط درمانی ، معالجه کرد.

غیر داروئی: از طریق روش های زیر می توان به این افراد کمک کرد تا دیدگاه شناختی و نظام ارزشی این افراد، اصلاح شود:

۱ـ آگاهی از مشکل اخلاقی خود و قابل تغییر بودن آن؛

۲ـ بالا بردن سطح شناخت و معرفت؛ به هر میزان که شناخت آدمی از موضوعات، کامل تر و عمیق تر شود، موجب ایجاد بینشی واقع بینانه و شفاف تر می گردد. شناخت و معرفت خدا نیز موجب خوش بینی و حسن ظن به او خواهد شد.

۳ـ تزکیه نفس و پالایش فکر و ذهن؛ سیستم ذهنی فرد بدبین، به گونه ای است که خود را بد و گنهکار نمی بیند؛ بلکه دیگران را بد تحلیل می کند. در حالی که مشکل در نفس سرکش و ذهن غلط اوست.

۴ـ مقابله با آثار بدبینی؛ چنان که اشاره کردیم سوء ظن خود باعث بروز برخی از رذایل اخلاقی می شود. پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می فرماید: «به درستی که ترس و بخل و حرص غریزه های واحدی می باشند که آن ها را سوء ظن جمع کرده است.»

۵ـ خودداری از تجسّس و تحقیق؛ کمتر کسی پیدا می شود که فکر منفی و گمان به سراغش نرود؛ اما مهم، مدیریت آن ها، نحوه برخورد و واکنش در مقابل آن است. امام علی ـ علیه السلام ـ در این باره این گونه راهنمایی می کند که: «هرگاه گمان نمودی، پیرامون آن جستجو و تحقیق نکنید»

۶ـ دوری از خودخواهی و تکبر؛ باید به خود تلقین کنیم که نه تنها دیگران بد نیستند، بلکه شاید روحیات عالی تر و برتر از ما نیز داشته باشند.

۷ـ توقعات خود را از دیگران کاهش دهید؛ و رضایت از زندگی، خود و دیگران را تمرین کنید.

۸ـ احتمال سازی و حمل بر صحت کردن اعمال و رفتار دیگران؛ از پیش داوری و زود قضاوت کردن بی حساب اجتناب کنید و رفتار و کردار آن ها را حمل بر نیکی کنید. پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ می فرماید: «برای گفتار و کرداری که از برادرت سر می زند، عذری بجوی و اگر نیافتی، عذری بتراش.»

۹ـ با تمرین و تلقین به خود، افکار منفی را از خود دور کنید و سعی کنید فکر های مثبت به ذهنتان خطور کند؛ با الفاظ روح بخش با خود نجوا کنید و تلاش کنید همیشه خوبی ها را ببینید، نه بدی ها را!

۱۰ـ صبر و گذشت داشته باشید و از عیب ها و خطاهای دیگران چشم پوشی کنید و آن ها را بپوشانید.

۱۱ـ امیدها را در دل هایتان زنده نگه دارید، چرا که فقدان احساس امید و اعتماد، انسان را در تاریکی و وحشت بدبینی قرار می دهد؛ سرمایه امید، نشاط و شادابی، رضایت از زندگی مثبت اندیشی و آرامش است.

۱۲ـ از افراد منفی نگر و بدبین دوری کنید و با آن ها هم نشین نباشید؛ چرا که خواهی ـ نخواهی ریشه بدبینی را در دل هایتان می کارند؛ بلکه با افرادی که از شخصیت قوی و مطلوب و مثبت اندیشی برخوردارند، معاشرت کنید.

۱۴ـ توکل به خدا داشته باشید؛ نیت تان را در هر کاری خالص و خدایی کنید؛ و در این راه با ذکر و دعا از خدا یاری بطلبید و بخوانید: معبودا! نومیدی یأس را به خوش گمانیم مسلّط نساز، و امیدم از زیبایی کرمت نَبُرّد!»

بد نیست بدانید:

«دنیا با انسان معامله متقابل می کند، اگر بخندید به روی شما می خندد و اگر چین بر ابرو اندازید، او هم مقابل شما، ابرو در هم می کشد. اگر مهربان و صمیمی باشید، در اطراف خود مردمی را می بینید که همه شما را دوست می دارند و در گنجینه دل ها را به روی تان باز می کنند.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک