اصول برخورد با بیمار تشنجی

مغز دائماً در حال ارسال سیگنال‌های الکتریکی به تمام نقاط بدن است. این پیام‌ها تفکر و عملکرد انسان را کنترل می‌کنند تشنج در واقع افزایش شدید و ناگهانی و موقتی این سیگنال‌ها می‌باشد. در نتیجه می‌توان گفت تشنج عدم کنترل بر روی حرکات، رفتارها و احساسات است. در صرع (اختلالات تشنجی) فرد دچار چندین تشنج پی در پی با علت نا مشخص می‌شود. عوامل زیادی می‌تواند موجب بروز این تشنجات شود اما علت واقعی صرع نامشخص است.

فرد ممکن است در حین تشنج هوشیاری خود را از دست بدهد اما همیشه اینطور نیست حتی اگر بیمار هوشیار هم باشد ممکن است نداند که در حال تشنج است. بعضی از افراد مبتلا به صرع فقط دچار یک نوع از تشنج می‌شوند اما بعضی دیگر تشنج با انواع مختلف را تجربه می‌کنند

بنابراین اگر تشنج تکرار گردد و علتی برای آن پیدا نشود به آن صرع می گویند. اگر علت تکرار حمله مشخص باشد دیگر عنوان بیماری صرع نیست و به عنوان علامتی از یک اختلال شناسایی می‌شود؛ بنابراین به بیماری، مبتلا به صرع می گویند که علتی برای بروز حملات مکرر تشنجش نتوان یافت.صرع در بسیاری از افراد یک بیماری مزمن ولی قابل درمان است.به ندرت باعث صدمات مغزی یا تهدید زندگی فرد می‌شود و مسری نیست.مردم مبتلا به صرع دیوانه نیستند و این یک وضعیت روانی نیست.مردم مبتلا می‌توانند زندگی طولانی داشته باشند بعضی انسان‌ها معروف مانند چارنردیکر و اگاتاکریتی مبتلا به صرع بوده‌اند.

تأثیر تشنجات مغزی در بدن:

مغز فکر کنترل بدن است و تمام اعمال حیاتی و حرکات و احساسات و تعادل و حافظه تحت کنترل مغز می‌باشد. وقتی تشنج اتفاق می‌افتد تمام یا قسمتی از مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرد.عملکرد نرمال مغز مغز با استفاده از سیگنال‌های الکتریکی پیام‌ها را به تمام قسمت‌های بدن می‌فرستد این پیام‌ها از قسمت‌های مختلف جهت کنترل اعمال مختلف فرستاده می‌شوند برای مثال: یک قسمت از مغز تعادل را کنترل می‌کند و قسمت دیگر عضلات را و بخش دیگر مربوط به کنترل صحبت کردن و شخصیت می‌باشد. سیگنال‌های نرمال مغزی با سرعت در تیم مشخص فرستاده می‌شوند و پزشک می‌تواند این سیگنال‌ها را با نوار مغزEEGثبت کند.نواحی مختلف مغز و عملکردهای آن‌ها:لب س سری: بینایی لب پاریتال: حس لامسهلب تمپورال یا گیجگاهی: شنواییاحساسات – حافظه – و درک کلمات لب فرونتال پیشانی: شخصیت – حرکت – و صحبت کردنمخچه: تعادل و کنترل عضلاتساقه مغز: تنفس – فشار خون و ایست قلبی مغز در حال تشنج در طول تشنج افزایش شدید سیگنال‌های الکتریکی عملکرد نرمال مغز را مختل می‌کند.

تأثیر تشنجات بر روی عملکرد مغز وابسته به 2 فاکتور است:

1-مکان تشنج برای مثال: تشنج در قسمتی از مغز که حرکات را کنترل می‌کند ممکن است باعث بروز پرش بازو و یا پا شود

2- نوع تشنج: برای مثال: تشنجی که بیشتر مغز را درگیر نماید بر روی قسم تهای بیشتری از بدن مؤثر خواهد بود

انواع تشنج:

تشنج دو نوع اصلی دارد:

: partial(محدود – جزئی) generalize (گسترده)

تشنجات گسترده نسبت به نوع محدود اثرات بیشتری روی مغز می‌گذارند و در نتیجه تأثیر بیشتری نیز بر روی عملکرد بدن دارند. در بعضی موارد تشنجاتpartialتبدیل به نوع گسترده می‌شوند.یک تشنجpartialبا افزایش شدید سیگنال‌های الکتریکی و فرستادن آن‌ها از یک منطقه مغز شروع می‌شود. به این نوع تشنج نوع کانونی(focal)نیز گفته می‌شود. از یک قسمت مغز شروع شده و سپس انتشار می‌یابد و دونوع مختلف دارد:

1-تشنجاتPartialساده: با یک احساس یا علامت آگاه کنترل شروع می‌شودحالتی به نام اورا ممکن است که تغییر و تقویت حس چشایی یا بویایی یا مشکلات گوارشی و یا احساس ترس و ... باشد. یا شامل حرکات پرش – احساس سوزش یا تغییرات احساسی و یا توهم باشد. شخص هوشیار است و می‌داند که تشنج نزدیک است

2-تشنجpartialپیچیده:( Complex Partial)این نوع هم ممکن است با اورا شروع شود و بیمار دچار کاهش سطح هوشیاری و خیرگی می‌شود و یا ممکن است که دچار گیجی یا حرکات خودبخودی و غیر ارادی پشت سر هم شود مانند گزش پرش لب یا حرکاتgesturingو یا ممکن است دچار تغییرات شخصیتی و احساسی شود. شخص ممکن است هوشیار باشد اما آگاه به تشنج نباشد یا دچار کاهش سطح هوشیاری شود

Generalized Seizures( صرع‌های عمومی )

این تشنج کل مغز را تحت تأثیر قرار می‌دهد. انواع مختلفی دارد

1- صرع کوچک Absence Seizures:این تشنجات شامل از دست دادن مختص هوشیاری است که علائمی مانند خیره شدن و پلک زدن چشم‌ها و حرکات متعدد گوش و لب‌هاست.

2- صرع بزرگ (نوع تونیک – کلونیک): این نوع شناخته شده ترین نوع صرع است و شخص هوشیاری خود را از دست داده ممکن است زمین بخورد بدن سفت و لخت می‌شود و شروع به لرزش می‌کند و بازوها و پاها پرش ریتمیک دارد. بیمار ممکن است زبان خود را گاز بگیرد و کنترل ادرار خود را از دست بدهد

3-تشنج میلوکلونیک: در این نوع تشنج پرش مختصری وجود دارد و معمولاً به صورت قرینه در هر دو طرف بدن رخ می‌دهد

4-تشنج آتونیک (حملات سقوط): در این نوع از تشنج فرد تمام کنترل عضلات خود را از دست داده و سقوط می‌کند (به زمین می‌خورد)تشخیص تشنج ممکن است پس از مراجعه به پزشک عمومی به یک متخصص اعصاب ارجاع داده شوید و یا به دنبال یک تشنج و ویزیت شما در اورژانس این تشخیص در مورد شما داده شود. تشخیص اولیه به هر صورتیکه که باشد ارزیابی‌های بعدی شامل تاریخچه پزشکی – آزمایشات فیزیکی و عصبی و تست‌های آزمایشگاهی انجام شود.

تاریخچه پزشکی:مهم‌ترین بخش ارزیابی مربوط به تاریخچه پزشکی است پزشک از بیمارمی خواهد که تشنجات خود را توصیف کنید و باید احساس خود را قبل از وقوع تشنج وصف کند شاید لازم باشد با خانواده و دوستانی که شاهد تشنج بوده‌اند نیز صحبت شود و یا در مورد عوامل خطرساز از وی سؤال شود.

عوامل مستعد کننده تشنج

پره ترم بودن (تولد قبل از موعد)سابقه صرع در خانواده سابقه تشنج ناشی از تب سابقه عفونت سیستم عصبی استفاده از الکل یا داروهای غیر مجاز یک ضربه یا صدمه به سر سکته یا تومور مغز.

کمک‌های اولیه در حملات تشنج

* اولین اقدام، اطمینان از امنیت بیمار و خودمان است. اگر بیمار در مکانی خطرناک مثل استخر یا بلندی قرار گرفته، وی را از محل دور می‌کنیم.

* پس از برقراری امنیت با اورژانس پیش بیمارستانی (115) تماس می‌گیریم.

* مانند تمامی حوادث باید در ابتدا راه هوایی بیمار امن گردد. برخلاف تصور عامه نیازی به باز کردن دهان بیمار نیست. گاز گرفتگی زبان نه تنها مشکلی ایجاد نمی‌کند، بلکه در صورت اعمال زور برای باز کردن دهان جهت رهایی زبان ممکن است به دندان‌ها آسیب وارد شود. عده ای از انگشت خود برای باز کردن دهان استفاده می‌کنند که می‌تواند به آسیب‌های شدید تا حتی قطع انگشت منجر گردد.

برای برقراری امنیت راه هوایی بیمار کافی است وی را به یک سمت برگردانیم تا ترشحات دهانی به راحتی خارج شده و وارد راه‌های هوایی نشود.

* به دلیل کاهش هوشیاری و خواب آلودگی بیماران، نباید مواد غذایی یا مایعات به آن‌ها داد. مواد غذایی می‌تواند به دلیل خواب آلودگی و کاهش هوشیاری بیمار، وارد مجاری هوایی گردد.

* بیماران تشنجی به دلیل سقوط به دنبال تشنج، مستعد آسیب به سر، ستون فقرات و در رفتگی در کتف می‌باشند؛ بنابراین در بیماری که خواب آلود است و ما از میزان آسیب ستون فقراتش اطلاع نداریم، انتقال با احتمال آسیب مهره ای انجام شود.

* نیازی به کنترل حرکات پرشی بیمار نیست. کنترل این پرش‌ها دشوار بوده و می‌تواند آسیب رسان باشد. تنها مراقب باشید که اگر بیمار در محلی واقع شده است که احتمال افتادن دارد از سقوطش ممانعت گردد. آرام بیمار را روی زمین و یک پهلو بخوابانید و اجازه بدهید حرکاتش را انجام بدهد.

در حین یک تشنج ژنرالیزه تونیک کلونیک، فرد به ناگهان بر زمین می‌افتد و دچار حرکات تشنجی می‌شود. محفوظ نگه داشتن شخص از صدمات وارده الزامی است. سر را نگهدارید یا زیر سر بیمار یک چیز نرم مثلاً حوله یا دست خود را بگذارید و تمام چیزهای خطرناک را دورکنید. در پایان تشنج دهان بیمار از غذا و بزاق باید خالی باشد و برای بازنگه داشتن مسیر هوا و کمک به خروج مایعات از دهان، شخص را روی یک طرف بچرخانید. فرد کمک کننده باید آرام باشد تا وقتی بیمار دوباره هوشیاری خود را به دست آورد، به او اطمینان خاطر داده شود. تنفس همیشه بعد از حرکت تشنجی به طور خودبخود دوباره از سر گرفته می‌شود. نارسایی در برقراری دوباره تنفس می‌تواند یک عارضه محسوب شود به طور مثال: انسداد مسیرهوایی، حمله قلبی، یا صدمه شدید مغزی یا گردن می‌باشد.

در این چنین موارد غیر معمول،CRP(احیاء قلبی تنفسی) سریعاً باید شروع کرد.

اگر تشنجات تکراری رخ بدهد، یا اگر یک تشنج تنها بیش از 5 دقیقه طول بکشد، شخص باید فوراً به یک مرکز مجهز درمانی انتقال داده شود. این تشنجات طولانی و تکراری می‌تواند به درمان دارویی فوری نیاز داشته باشد. (تشنجStatus= پایدار)

این نکات کلیدی را به یاد داشته باشیم:

- آرام باشید و به اطرافیان و نزدیکان اطمینان خاطر بدهید.

- سر شخص را پایین نگه دارید و سعی بر متوقف کردن حرکات بیمار نداشته باشید.

- مدت تشنج را با ساعت اندازه بگیرید. محیط اطراف را پاک کنید.

کمک‌های اولیه برای تشنج‌های غیر تکانی:

اگر فرد یک دوره‌های کوتاهی شامل خیره شدن یا لرزش اندام‌ها دارد، شما لازم نیست کاری انجام دهید. اگر کسی دچار نوعی تشنج با ایجاد حالت خیرگی و بهتی و رفتار تکراری دارد بهترین کاری که باید انجام داد شامل:

-شخص را به دقت نگاه کنید و به دیگران توضیح دهید که چه اتفاقی می‌افتد. اغلب مردم که این نوع رفتار را به عنوان یک تشنج نمی‌شناسند، فکر می‌کنند که شخص بهت زده، دارو یا الکل مصرف کرده است.

- به آهستگی و دوستانه صحبت کنید.

- به آرامی شخص را از هر نوع خطر دور کنید. (مثلاً از پله‌های با شیب تند، یک شاهراه شلوغ، یا یک بخاری داغ) مگر این که یک خطر فوری در بین باشد و از چنگ انداختن و حرکات ناگهانی اجتناب کنید. فرد با این نوع حمله روی هدایت اتوماتیک قراردارد و در برابر کسانی که سعی بر نگهداشتن آن‌ها بنمایند بطور غریزی مقاومت و تقلا می‌کند.

- تا وقتی که هوشیاری فرد به طور کامل برگردد نزد شخص بمانید و جهت برگرداندن او به خانه کمک بگیرید.

کمک‌های اولیه در موقعیت‌های خاص

تشنج در آب:

اگر فردی در آب دچار تشنج شود باید برای نگهداشتن سرو صورت او بالای آب با چرخاندن سر به یک طرف حمایت شود و هر چه سریع‌تر با این وضعیت قرارگیری سر از آب خارج شود. وقتی روی زمین خشک قرار گرفت اگر تنفس نمی‌کند برای وی تنفس مصنوعی شروع شود. هر فردی که در آب تشنج کرد باید به اطاق اورژانس پزشکی جهت معاینات کامل انتقال یابد حتی اگر به نظر برسد که بعداز حمله کاملاً بهبود یافته است، زیرا احتمال آسیب قلبی یا ریوی بعلت بلع آب وجود دارد.

تشنج در هواپیما:

در صورتی که در هواپیما فردی دچار تشنج بشود بایستی در حالی که سر و بدن به یک طرف چرخیده است تا از برگشت ترشحات معده و دهان به داخل نای جلوگیری شود، فرد را روی دو یا چند صندلی قرار داد.

اگر صندلی خالی وجود ندارد، در همان وضعیت صندلی را به عقب کشیده و وقتی فاز سفتی بدن برطرف شد به آرامی او را داخل صندلی بچرخانید تا فرد به یک طرف تمایل داشته باشد.

تشنج در اتوبوس:

شخص را روی یک طرف بچرخانید و روی دو یا سه صندلی (یا کف اتوبوس) قرار بدهید و بنا به درخواست شخص دچار تشنج پس از بهبود از تشنج می‌تواند در اتوبوس بماند تا به مقصد برسد.

ضربه به سر در حین تشنج:

اگر شخصی در حال افتادن به سرش ضربه بخورد،

وضعیت وی بعد از تشنج باید دقیقاً ارزیابی و کنترل شود. اگر چه خواب آلودگی و گیجی به طور طبیعی بعد از یک تشنج وجو دارد، همیشه باید شخص را بدون اشکال بیدار کرد. اگر در بازگشت به وضعیت هوشیاری بعد از یک تشنج اشکال وجود داشته باشد ارزیابی بیشتر پزشکی لازم است. و اگر احتمال ضربه به سر باشد شخص باید جهت علائم زیر مورد مشاهده دقیق قرار گیرد:

1-اشکال در برقراری هوشیاری، فرد ناظر هر

2-بیست دقیقه باید سعی بر بیدارکردن شخص تشنجی بنماید.

3-استفراغ

4-اشکالات بینایی

5-خواب آلودگی شدید 2 ساعت یا بیشتر بعد از تشنج (مگر این که تشنج در اواخر روز رخ داده باشد و زمان خواب معمول شخص باشد)

*داروهای مصرفی و داروهای در دسترس بیمار، در صورت شک به استفادهٔخودسرانه، و مدارک بیمار (سی تی اسکن مغز یا نوار مغزی) را به اطلاع پرسنل 115 رسانده و با خود به بیمارستان ببریم.

نکاتی که بیماران باید رعایت کنند

*این بیماران باید بر اساس نظر پزشک، اقدام به مصرف دارو نمایند. کاهش یا افزایشدارویمصرفی بر اساس نظر پزشک می‌باشد.

*قطع ناگهانی دارو می‌تواند منجر به بروز حملهٔ پایدار تشنج شود که گاهی به سختی قابل کنترل بوده و حتی منجر به مرگ بیمار می‌شود.

*بیماران مبتلا به صرع باید به مدت 2 تا 5 سال از قرارگیری در شرایطی که در صورت بروز تشنج می‌تواند آسیب رسان باشد، اجتناب کنند؛ از جمله این موارد می‌توان به رانندگی، شنا کردن، کار یا تردد در ارتفاعات، اشاره کرد.

*این افراد نباید به تنهایی در جایی رها شوند. بروز تشنج می‌تواند با آسیب به سر همراه بوده و در صورت نداشتن همراه و دیر رسیدن به مرکز درمانی، به عوارض ناگواری منجر شود.

*زنان مبتلا به این اختلال در حین آشپزی باید در حضور فردی دیگر اقدام به آشپزی نمایند که در صورت بروز تشنج، احتمالسوختگیکمتر باشد.

بیماران پس از چند سال مصرف دارو و عدم بروز حملات در صورت نوار مغزی طبیعی با دستور پزشک می‌توانند درمان خود را به تدریج قطع کنند. این افراد می‌توانند مانند افراد طبیعی فعالیت کنند.


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک