اقدامات اولیه در آسیب‌های نخاعی

 

آسیب‌های طناب نخاعی از عوامل مهم اختلالات حسی، حرکتی، دستگاه ادراری و یا ترکیبی از این موارد است. ضربه‌های وارد بر ستون مهره‌ای ممکن است باعث آسیب نخاع، ریشه اعصاب نخاعی و یا هر دو شود. در مورد اعمال حرکتی ممکن است ضعف اندام یا فلج یک اندام و آسیب نورون حرکتی فوقانی یا نورون حرکتی تحتانی وجود داشته باشد و در مورد اعمال حسی ممکن است فقدان حس، کاهش حس، افزایش حساسیت یا احساس‌های غیر طبیعی نظیر احساس سوزش یا کرختی بروز کند.

آسیب‌های وارد بر ستون فقرات وشکستگی آن می‌تواند یک یا چند قسمت از پشت و یامهره‌ها، دیسک‌های جداکننده مهره‌ها، عضلات و رباط‌های اطراف نخاع و شاخه‌های عصبی که ازآن جدا می‌شوند را درگیر کنند. جدی‌ترین خطر همراه با آسیب ستون فقرات، صدمه به نخاع است. که گاهی منجر به از دست دادن توان حرکتی و یا حس در نواحی پایین‌تر از قسمت آسیب دیده شود. در صورتی که نخاع به طور کامل یا ناکامل قطع شود، صدمات احتمالاً پایدار و دایمی خواهند بود. مراقبت‌های فوری پزشکی طی هشت ساعت اولیه بعد ازآسیب برای بهبودی بیمار بسیارحیاتی هستند. امروزه دانش ما در مورد حرکت دادن و طرزجابجا نمودن بیماران مبتلا به صدمات نخاعی خیلی بیشتر شده است. اما استفاده از روش‌های غلط در این مرحله می‌تواند وضعیت ضایعات مجروحین را به طور قابل ملاحظه ای بدتر کند.

به هنگام بروز ضایعه نخاعی و یک دوره زمانی بعد از آن، عکس العمل های طناب نخاعی به دلیل تورم مختل می‌گردد. درمان با داروهای استروئیدی آغاز می‌گردد، این موضوع می‌تواند در صحنه حادثه توسط پزشک آمبولانس یا تکنسین‌های آموزش دیده انجام شود. این داروها میزان التهابات محل ضایعه را کاهش داده و از آسیب بیشتر غشاهای سلولی که می‌توانند باعث مرگ سلول‌های عصبی شوند، جلوگیری می‌کند. موضوع پیشگیری از آسیب سلول‌های عصبی و جلوگیری ازمرگ آن‌ها بسیار مهم است.

 

علل آسیب‌های نخاعی

1-سقوط از ارتفاع یا زمین خوردن شدید

2-شیرجه زدن داخل استخر کم عمق

3-پرتاب شدن از روی اسب یا موتورسیکلت

4-کاهش ناگهانی سرعت در داخل یک وسیله نقلیه

5-افتادن یک جسم سنگین روی بدن

6- مصدومیت در حین ورزش (مثلاً با سر به زمین خوردن)

توجه: درمواجهه با یک فرد بیهوش وبا توجه به ارزیابی صحنه حادثه همیشه این احتمال را بدهید که فرد دچار آسیب به گردن و ستون فقرات است.

 

علائم و نشانه‌ها

1. اختلالات حسی ومشکلات حرکتی

2. زخم و کبودی

3. حساسیت به لمس در ستون فقرات

4. ضعف، فلج یا عدم توانایی در حرکت دادن اندام‌ها

5. از دست دادن حس یا مور مور شدن نواحی زیرین بخش آسیب دیده

6. احساس درد در گردن یا پشت

7. نامنظمی یا غیر طبیعی بودن انحنای ستون فقرات

8. از دست دادن کنترل مثانه یا روده

9. مشکلات ادراری و احشایی

10. مشکلات تنفسی

 

الگوهای آسیب طناب نخاعی

ضایعات کامل

در یک ضایعه کامل (Complete lesion)، عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح ضایعه وجود ندارد. آسیب کامل بیشتر درارتباط با قطع عرضی نخاع، صدمات عروقی شدید، کشش‌های طولی طناب نخاعی و یا فشارهای شدید به نخاع است. در ضایعات کامل به دلیل قطع ارتباط نخاع با مغز، ادراک حسی و کنترل حرکتی فرد مختل شده و در این موارد پیش آگهی جهت برگشت عملکرد حسی-حرکتی ضعیف است.

ضایعات ناکامل

ضایعات ناکامل (Incomplete lesions) درصورت وجود و حفظ قسمتی از عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح آسیب مشخص می‌شود. اگر برگشت عملکردهای حسی یا حرکتی سریع باشد، پیش آگهی ازنظر بهبود عصبی نیز خوب خواهد بود.

سطح آسیب

امکان آسیب نخاع در هر سطحی از طناب نخاعی وجود دارد. احتمال آسیب در دو ناحیهC۶-C۷ وT۱۲-L۱ بیشتر از سایر نواحی طناب نخاعی است که علت آن تحرک زیاد یک قسمت و ثبات (تحرک کمتر) در ناحیه دیگر است. ضایعات ناکامل نخاع در اثر ضربات وارده به طناب نخاعی در ناحیه گردن (سرویکال) شیوع بیشتری در مقایسه با قسمت سینه‌ای (توراسیک) دارد. اگر ضایعه نخاعی در سطح گردنی باشد، با توجه به شدت آسیب باعث ایجاد ضعف (Paresis) اندام‌ها یا فلج چهاراندام می‌گردد. ضایعه در سطح سینه‌ای یا ناحیه کمری منجربه ضعف اندام‌های تحتانی یا فلج اندام‌های تحتانی می‌شود.

 

اقدامات لازم در صورت بروز آسیب‌های گردن و نخاع

هنگامی که فردی دچار چنین مصدومیت‌هایی می‌شود، هر گونه حرکت اضافی ممکن است باعث آسیب‌های بعدی و وخیم شدن وضعیت اعصاب نخاع شود و حتی گاهی اوقات ممکن است منجر به مرگ شخص شود. اگر شما در بروز چنین آسیبی تردید دارید، به هیچ عنوان فرد آسیب دیده را حتی به اندازه سر سوزن تکان ندهید. مگر اینکه چنین کاری لازم و ضروری باشد. (برای مثال، بیرون آوردن شخصی از داخل ماشین آتش گرفته و...) در اینگونه مواقع، هدف ازاعمال کمک‌های اولیه بر روی فرد مصدوم، جلوگیری از آسیب‌های بعدی، تا رسیدن کمک‌های پزشکی است.

اگر نمی‌دانید که شخصی دچار آسیب دیدگی از ناحیه نخاع شده است یا نه، احتیاط آنست که فرض را بر چنین مسئله ای بگذارید. به خاطر داشته باشید که مصدومیت نخاعی، مسئله ای بسیار جدی است. زیرا ممکن است به معنای از دست دادن حس‌های بدن ویا فلج شدن قسمت‌هایی از بدن که پایین تر از ناحیه آسیب دیده هستند، باشد.

 

اقدامات اولیه در مصدومان گردن و نخاع

1. مصدوم را حرکت ندهید مگر برای دور کردن وی از خطر. اگر باید مصدوم را حرکت دهید، از چندین نفر کمک بگیرید و برای این کار نیز از وسیله محکمی مانند یک تخته صاف و یا برانکار استفاده کنید و همگی با هم سعی کنید بدن فرد مصدوم را در حالی که سر، گردن و کمراو را در یک وضعیت ثابت نگه داشته‌اید، حرکت داده و روی برانکار قرار دهید.

2. علائم حیاتی را بررسی کنید. اگر لازم است، به وی تنفس مصنوعی بدهید و اگر تصور می‌کنید که وی دچار آسیب دیدگی در سر ویا نخاع شده است، برای بهتر شدن تنفس وی، به جای کج کردن سرش، چانه وی را بالا بیاورید و او را طوری قرار دهید که سر، گردن و کمرش بر روی خط مستقیم قرار بگیرند و هنگام حرکت دادنش، تمام بدنش را یکسان تکان دهید.

3. حرکت و حس در اندام‌ها را بررسی نمایید.

4. مصدوم را طوری قرار دهید که سر، گردن و ستون فقرات وی در یک راستا باشد.

5. پارچه یا مقوایی را خیلی آرام در زیر قسمت گردنی یا کمری قرار دهید تا استخوان شکسته در جای مناسب قرار گیرد و به طناب نخاعی آسیب نرساند.

6. وسط پاها را تا بالا پتو یا ملحفه قرار دهید و با باندهای پهن آنهارا در قسمت‌های مختلف محکم ببندید.

7. مصدوم را حداقل 4 نفره حدود 20 سانتیمتر از روی زمین بلند کنید و روی آتل تمام قد قرار دهیدیا با کمک تخته کمری کوتاه یا بلند, ستون مهره‌های مصدوم را ثابت کنید.

8. بیمار را توسط برانکارد سفت و محکم به مراکز درمانی انتقال دهید. اگر برانکار در اختیار ندارید، و مصدوم را حتماً باید تکان دهید، از تکنیک‌های غلتاندن استفاده کنید. به این صورت که یک نفر امداد گر، در بالای سر مصدوم قرار گرفته و سر و شانه‌های وی را در یک وضعیت ثابت نگه می‌دارد و شخص امداد گر دیگری دست او را (به سمتی که باید چرخانده شود) به بالای سرش برده، شخص اولی آن را گرفته و از آن به عنوان تکیه گاهی برای سر وی استفاده می‌کند و هر دو شخص امدادگر به آرامی بدون اینکه گردن فرد مصدوم تکان بخورد، او را حرکت می‌دهند.

9. در صورت استفراغ کردن بیمار و یا برگشت خون به مجرای تنفسی وی، با دقت و به آرامی او را به یک طرف بچرخانید. استفراغ کردن ممکن است به معنای مصدومیت داخلی باشد.

10. برای جلوگیری از حالت شوک، مصدوم را گرم نگه دارید.

 

هشدارهای لازم

• به هیچ عنوان سر یا بدن مصدوم را خم یا بلند نکنید یا نچرخانید.

• قبل از اینکه نیروهای پزشکی برسند، سعی نکنید فرد آسیب دیده را حرکت دهید، مگر آنکه ضروری باشد.

• کلاه ایمنی بیمار را در صورت آسیب نخاعی، در نیاورید.

 

عوارض آسیب‌های نخاع

در صورت به وجود آمدن آسیب در نخاع، غیر از محدودیت‌های حسی و حرکتی شدید، به مرور عوارض دیگری نیز در بیمار ایجاد می‌گردد:

1- عفونت ادراری

2-ترومبوز وریدی عمقی (DVT). بی حرکتی اندام‌ها از عوامل مهم اختلال در سیستم وریدی است و احتمال ایجاد ترومبوز وریدی عمقی (DVT) را افزایش می‌دهد. درصورت عدم درمان ترومبوز وریدی عمقی، احتمال آمبولی ریوی که با خطر مرگ همراه است نیز وجود دارد.

3- مشکلات متابولیکی

4-پوکی استخوان در زیر سطح ضایعه

5-احتمال استخوان سازی غیر طبیعی در بافت نرم اطراف مفصل در زیر ناحیه آسیب (به خصوص در مفصل ران)

6-اختلالات عضلانی و مفصلی

7-اشکال در تنظیم درجه حرارت بدن

8-مشکلات روحی

 

درمان

بیماران با آسیب نخاعی ممکن است به درمان‌های ذیل نیاز داشته باشند:

1. درمان‌های اورژانسی جهت جلوگیری از آسیب بیشتر و انجام اقدامات پزشکی اولیه

2. جراحی در مواردی که لازم باشد (مثلاً ثابت کردن قطعات شکسته)

3. درمان‌های دارویی

4. درمان اختلالات مثانه و روده

5. مراقبت پوستی جهت پیشگیری از ایجاد زخم بستر

6. درمان توانبخشی (شامل فیزیوتراپی و کاردرمانی) در اولین فرصتی که توسط پزشک تعیین می‌شود.

7. استفاده از وسایل کمکی ارتوپدی فنی جهت تسهیل در راه اندازی بیمار با توجه به شرایط

8. گاهی درمان روانپزشکی و مشاوره روانشناسی در بعضی از بیماران لازم است.

 

ضایعه نخاعی در هر مصدومی منحصر به فرد است. برخی از بیماران برای تثبیت نخاع، اصلاح جابجایی مهره‌ها یا برداشتن بافت‌هایی که باعث فشار بر روی نخاع یا عصب می‌شوند، نیاز به جراحی دارند. معمولاً" تثبیت نخاع کمک می‌کند که از آسیب بیشتر نخاع جلوگیری گردد. برخی بیماران ممکن است تحت کشش قرار داده شوند و به ستون فقرات اجازه می‌دهند که بطور طبیعی بهبود یابد. سیر درمانی که بعد ازآسیب که طی می‌شود، نیز منحصر به هر ضایعه متفاوت است.

 

شوک نخاعی

هنگامی که ضایعه نخاعی به دلیل ضربه (تروما) ایجاد می‌شود، بدن درحالتی قرار می‌گیرد که به " شوک نخاعی " معروف است. در حالی که شوک نخاعی چند دقیقه بعد از آسیب شروع می‌شود، اما چندین ساعت طول می‌کشد تا اثرات کامل آن بروز پیدا کند. در طول شوک نخاعی دستگاه عصبی قادر به انتقال پیام‌ها نخواهد بود، اما به محض فروکش کردن شوک نخاعی بعضی از آن‌ها ممکن است بازگشت کنند. شوک نخاعی تقریباً" 4 تا 6 هفته بعد از آسیب طول می‌کشد. در برخی موارد نادر شوک نخاعی ممکن است حتی بیشتر از چند ماه ادامه پیدا کند. افت علائم عصبی بر روی حرکت و حس افراد و نحوه عملکرد دستگاه‌های بدن تأثیر خواهد گذاشت. اغلب افراد حس و حرکت خود را در پائین سطح ضایعه نخاعی از دست می‌دهند که بعد از آسیب بطور کامل ظاهر می‌شود. این موضوع ممکن است مانع از تشخیص میزان واقعی آسیب دیدگی گردد. معمولاً" بیش تر از چند هفته اول برخی از دستگاه‌های بدن با اثرات ضایعه خود را تطبیق داده و عملکرد آن‌ها بهبود می‌یابد. بنابراین در طول این مدت و در مراحل اولیه هر ضایعه جدیدی، بعید است که بتوان پیش بینی دقیقی از بهبودی یا فلج دائمی داشته باشیم.

 

جراحی

بسته به شرایط، زمانی که جراحی ضرورت داشته باشد، ممکن است طی 8 ساعت بعد از آسیب انجام شود. معمولاً"، جراحی وقتی مورد توجه قرار می‌گیرد که طنا ب نخاعی تحت فشار قرار داشته باشد و یا تثبیت ستون فقرات لازم باشد.

ساختار بافت‌ها و استخوان‌ها ممکن است در اثر فشار ضایعه دچار ناهماهنگی شده و در اثر فشردگی نخاع جابجایی دیسک یا خونریزی به وجود آید. یک مهره جابجا شده ممکن است نیازمند تهیه ابزارهای دقیق و پیوند آن‌ها با استخوان، جهت حمایت آن باشد.

 

ترمیم شکستگی استخوان‌ها بدون جراحی

جراحی تنها راه ترمیم شکستگی استخوان‌های ناحیه گردن و پشت نیست و یک رویکرد محافظه کارانه تر و محتاطانه تر این است که در جایی که ضرورت ایجاب می‌کند اجازه دهیم استخوان‌ها به طور طبیعی و با کمک کشش بهبود پیدا کند. این رویکرد ممکن است به مفهوم استراحت مطلق به مدت بیش از 2 ماه در بسترباشد.

         

راه‌های پیشگیری

• انجام ورزش‌های منظم، ایستادن یا نشستن صحیح و بلند کردن اجسام به طریقه درست (به طوری که بیشترین کار، روی ماهیچه‌های پا باشد) از آسیب‌ها و مشکلات مربوط به کمر می‌کاهد.

• هنگام رانندگی، همیشه کمربند ایمنی خود را ببندید.

• اگر قادر به تخمین زدن عمق آب نیستید و یا آب شفاف نیست، به هیچ عنوان درون استخرها، دریاچه‌ها و رودخانه‌ها شیرجه نزنید.

• از ضربه زدن با سر اجتناب کنید

 

منابع

1. اعلمی هرندی، بهادر، اصول ارتوپدی و شکسته بندی، چاپ ششم.

2. قاضی جهانی، بهرام. ترجمه مبانی طب سسیل، بیماری‌های مغز و اعصاب.

3. سلطان‌زاده، اکبر. بیماری‌های مغز و اعصاب و عضلات.

4. سایت انجمن معلولان آسیب نخاعی استان تهران-برگرفته از سایتTreatment of Spinal Cord Injury

www.spinal – injury.net /treatment-of-spinal-cord-injury.htm


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک