ارتباط با ما : info@behrazm.ir

(زمان خواندن: 6 - 12 دقیقه)

خوردن چاي با خرما و كشمش بهتر است يا با قند؟‌

فَلْيَنْظُرِ الْإِنْسانُ إِلى‏ طَعامِه (سوره عبس/آيه24)

ممكن است اين سوال براي شما هم پيش آمده باشد كه براي نوشيدن چاي ، استفاده از چه نوع شيرين كننده مناسب تر است ؟ قند و ‌شكر ؟ ‌خرما و كشمش ؟ ‌يا شيرين كننده هاي مصنوعي يا همان قند ديابتي ؟ مخصوصا در افراد ديابتي يا كساني كه زمينه ابتلا به آن را دارند اين سوال ممكن است مطرح باشد كه براي سلامتي پايدارتر و نيز پيشگيري از ديابت و ساير بيماري هاي متابوليسم استفاده از كدام مورد بهتر و سالم تر است . شايد در نگاه اول همه خرما و كشمش را پيشنهاد كنند اما مواردي هم هست كه با طرح بعضي دلايل استفاده از اين محصولات را با چاي مضر مي دانند ؟ بنابراين، سوال همچنان مطرح است كه كدام گزينه در اولويت انتخاب قرار گيرد؟ براي يافتن پاسخ مناسب با اين مقاله همراه باشيد .

قند سفيد :

قند سفيد و شكر قند مصنوعی نیستند بلكه قند طبیعی است که از نیشکر و چغندر گرفته شده است. قند موجود در نیشکر و چغندر بعد از جداسازی تمام املاح، ویتامین ها، پروتئین، آنزیم و سایر مواد مغذی مفید، در کارخانه تصفیه شده و به ساکاروز خالص تبدیل می شود. چیزی که بعد از فرآیند باقی می ماند، ماده مصنوعی غلیظ شده ای است که استفاده از آن نه تنها چندان فایده ای برای بدن انسان ندارد بلکه مضراتی هم دارد.

مضرا ت قند و شكر :

مضرا ت متعددي براي شكر يا قند سفيد بيان شده است مانند :

سیستم ایمنی بدن را از کار می اندازد؛تعادل مواد معدنی بدن را بر هم می ریزد؛کلسترول بد خونLDLرا به شدت بالا می برد؛سبب ترشح بیش از اندازه هورمون آدرنالین در بدن می شود، كه منجر به احساس اضطراب بیش از اندازه، آشفتگی و بد خلقی مي شود ؛ سبب بی حوصلگی است و کسانی که شکر مصرف می کنند به هیچ عنوان میلی به ورزش کردن و فعالیت های بدنی ندارند؛ در کودکان سبب کاهش هوش و پایین آمدن نمره های درسی است؛باعث ضعف سیستم دفاعی بدن در برابر کلیه بیماری هامی شود ؛عامل اصلی افسردگی شکر است، مردم تصور می کنند با خوردن چیزی شیرین روحیه شان شاد مي شود در حالی که کاملا بر عکس است، شادی حاصل از خوردن شیرینی به خاطر اعتیاد به آن است اما در روحیه و امواج مغزی اثر متضاد دارد ؛ آلزایمر که با حواس پرتی های کوچک شروع می شود بر اثر مصرف شکر بوجود می آید؛ شکر عامل اصلی پوکی استخوان است، زيرا فاقد هر گونه ویتامین یا مواد معدنی است و بدن قادر به هضم و جذب آن نیست، از این رو سلول ها مجبور هستند برای شکستن مولکول های شکر از املاح کلسیم و منیزیوم ذخیره در استخوان ها استفاده کنند. هر چه بیشتر چیزهای شیرین مصرف شود کلسیم بیشتری از استخوان ها خارج شده و در فرایند هضم شکر مصرف می شود.در نهایت استخوان ها بعد از چند سال پوک می شوند.

وقتی به خیلی از افراد توصیه می شود که ازمواد شیریناستفاده نکنند، می گویند پس از محدود نمودن مواد شیرین، دچار ضعف، بی حالی، حالت افسردگی و گاهیسردردمی گردند. غافل از آن که هر چقدر از این نوع مواد غذایی بیشتر استفاده نمایند، بروز مجدد این حالات برای آنان بیشتر خواهد شد.

خرما :

قند فراوان خرما از سالم ترين قندها است و از نظر بسيارى از غذاشناسان خرما يكى از عوامل جلوگيرى از سرطان است، دانشمندان در خرما سيزده ماده حياتى، و پنج نوع ويتامين كشف كرده‏اند كه آن را به صورت يك منبع فوق العاده ارزشمند غذايى در مى‏آورد. (تفسير نمونه، ج‏14، ص: 222)

در خرما، مقداری فیبر غذایی موجود است، فیبر موجود در خرما برای سلامت دستگاه گوارش و تغذیه بسیار مناسب است، علاوه بر آن خرما حاوی کاروتنوئیدها یا موادرنگی است که پیش ساز ویتامینAو آنتی اکسیدان محسوب می شود و جلوی ضایعات و سرطانی شدن سلول ها را می گیرد. خرما در درمان یبوست، اختلالات روده ای، مشکلات قلبی و اسهال مفید است و جزو مواد غذایی ملین به شمار می آید.

پتاسیم در این میوه به میزان قابل توجهی موجود است که برای جلوگیری از پرفشاری خون و برای کار صحیح عضلات و اعصاب ضروری است که به هم خوردن آن در بدن، بسیار خطرناک است. علاوه بر آن، خرما حاوی میزان قابل توجهی منیزیم است که برای اعصاب و عضلات ضروری است. خرما مقدار قابل توجهی فولات یا همان اسیدفولیک به بدن می رساند که برای خون رسانی برای بدن لازم است. ویتامینAیکی دیگر از مواد مفيد خرما است.

توجه :نباید در مصرف خرما زیاده روی کرد، چرا که مصرف بسیار بالای آن موجب آسیب به کبد و طحال، افزایش فشارخون، جوش دهان و پوسیدگی دندان ها می شود. در خوردن آن افراط نشود ، چرا که دارای قند زیادی است در این صورت آنهایی که لوزالمعده حساس دارند یا آنهایی که بیماری قند در خانواده آنها وجود دارد باید کمتر از این میوه استفاده کنند.

قندی که در میوه هایی مانند کشمش، توت خشک، خرما و...وجود دارد، قند آزاد است . یعنی به راحتی جذب بدن می شود و میزان کالری آن مانند سایر قندهاست یعنی به ازای هر یک گرم قندموجود در آنها ، ۴ کیلوکالری انرژی به بدن می رسد و مصرف زیاد این خوراکی ها مانند مصرف زیاد قندهای معمولی عوارضی دارد.

تفاوت قند سفيد با قند ميوه ها:

قند ساده موجود در شیرینی ها «ساکاروز» نام دارد و قند موجود در میوه های شیرین «فروکتوز» نام دارد. هر دوی این قند ها وقتی وارد بدن می شوند، در کبد تبدیل به گلوکز می شوند و درنهایت قند خون را بالا می برند.بالارفتن قند خون در یک فرد سالم باعث افزایش ترشح انسولین می شود. فردی که به طور مداوم مواد شیرین مصرف می کند، در فواصل کوتاه تری از روز احساس گرسنگی می کند و این باعث می شود که مجموع کل کالری هایی که در روز دریافت می کند بیش از حد نیاز او باشد.

اگر این عادت ادامه داشته باشد، در درازمدت می تواند باعث ایجاد دیابت و بیماری های متابولیک وابسته به آن شود. استانداردی که تعریف می شود، این است که اگر کل کالری دریافتی یک فرد را در روز حساب کنیم، مصرف قندهای ساده برای فرد سالم نباید بیشتر از ۷ تا ۱۰ درصد از کالری روزانه اش باشد. برای مثال اگر فردی انرژی مورد نیاز روزانه اش ۲هزارکیلوکالری است، نباید بیشتر از ۱۷۰ تا ۲۰۰ کیلوکالری اش را از قندهای ساده تامین کند. هر گرم شیرینی یا قند ساده ۴ کیلوکالری انرژی دارد. بنابراین اگر بخواهیم این مقدار شیرینی را به گرم تبدیل کنیم، کافی است ۲۰۰ را تقسیم بر ۴ کنیم که نتیجه آن حدود ۵۰ گرم در روز می شود. البته باید توجه داشت که این مقدار قند ساده فقط ازطریق قندوشکر به دست نمی آید بلکه غذاهای کنسروی، میوه های شیرین ونیز این ۵۰ گرم را پوشش می دهند.

شیرین کننده های مصنوعی :

براي كم كردن ارزش كالري غذاها كوشش هايي جهت جايگزين كردن قند با مواد شيرين كننده و در عين حال غير قابل استفاده در بدن انجام شده است شیرین کننده های مصنوعی از جنس قند نیستند و انواع مختلفی دارند؛ اولین شیرین کننده «ساخارین» بود. كه به دليل داشتن عوارض سرطان زايي از چرخه مواد غذايي حذف شد . بعد از ساخارین، «آسپارتام» تولیدشد. آسپارتام ترکیب دو اسیدآمینه آسپارتام و فنيل الانين است و ضمن این که خاصیت شیرین کنندگی دارد، کالری اش زیاد نیست و دیابتی ها و افراد چاق به عنوان یک ماده جایگزین قند، آن را مصرف می کنند. جدیدا هم یک مولکول دیگر به نام «سوکرالوز» تولید شده که با اسامی تجاری مختلفی در بازار عرضه می شود. «لاکتولوز» هم شیرین کننده دیگری است که هم در صنعت داروسازی و هم در صنعت تولید مواد غذایی مثل تهیه آدامس استفاده می شود. يك مساله را باید هنگام استفاده از این شیرین کننده ها در نظر داشت؛ این كه خاصیت شیرین کنندگی این مواد بسیار بالاست و حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ برابر شیرین تر از قند معمولی هستند بعضی از تحقیقات نشان داده اند ذائقه افراد مصرف کننده قندهای مصنوعی طی زمان به طعم بسیار شیرین این مواد عادت می کند. در نتیجه امکان وزن گیری آنها در سال های آتی بسیار بیشتر است زیرا مواد شیرین طبیعی به دهانشان بی مزه می آید و این حالت باعث مصرف بیشتر قند و شکر معمولی می شود و فرد را چاق می کند.

و ديگر اين كه عنوان شیرینی دیابتی که برای فروش بیشتر به کار می رود، بسیار خطرناک است. درست است که قند موجود در این شیرینی ها قند مصنوعی است و کالری ندارد اما به هر حال در پخت شیرینی از آرد سفید و روغن جامد استفاده شده است. یعنی بدترین موادی که یک فرد مبتلا به دیابت می تواند آنها را مصرف کند و قندخونش را بالا ببرد. تبلیغ چنین خوراکی هایی بسیار خطرناک است. چون بسیاری از افراد دیابتی فکر می کنند اگر این شیرینی ها را مصرف کنند، مشکل قند و افزایش وزن پیدا نمی کنند. در حالی که اصلا چنین چیزی نیست و این یک تفکر فوق العاده خطرناک است. ضمن این که مصرف زیاد قندهای مصنوعی نیز خالی از زیان نیست.

جمع بندي بحث :

یکی از اصول مهم در دانش تغذیه اصل تعادل است؛ اصل تعادل و ميانه روي در تغذيه چه از نظر كميت و مقدار مواد مصرفي و چه از نظر كيفيت و نوع مواد، مسئله ايست كه هم علم تغذيه توجه به آن را ضروري مي داند و هم در طب اسلامي بسيار تاكيد شده و حائز اهميت است .  

قرآن كريم در آنجا كه بعض آفريده هاي خداوند در كشت و زرع و روييدني ها را ذكر مي كند و اين كه همه آنها با يك نوع آب آبياري مي شوند اما انواع گوناگون و متنوع دارند با بيان " وَ نُفَضِّلُ بَعْضَها عَلى‏ بَعْضٍ فِي الْأُكُل(سوره رعد/آيه 24 )" ياد آور مي شود كه بين همين آفريده ها بعضي از انواع براي خوردن و بهره مند شدن بر بعض ديگر برتري دارند . و اين به انسان سپرده شده است كه سعي كند نيكو ترين ها را براي استفاده خود برگزيند.

خرما از ميوه هاي توصيه شده قرآني است كه حدود 20 مرتبه مستقيما از آن نام برده شده است و در روايات هم توصيه هاي زيادي نسبت به آن شده است تا انجا كه 72 باب شفا را به آن نسبت داده اند. شفاي دردها ، رفع خستگي ،رفع بلغم ، افزودن بينايي و شنوايي ، هضم غذا ، خوش بويي دهان ، و موارد متعدد ديگر از جمله فوايد خرما دانسته شده است. (دانش نامه احاديث پزشكي، ص 479 تا 481 )

رواياتي نيز در باب فوايد شكر ، شيريني ، شكر طبرزد (نبات ) و نيشكر بيان شده است . (دانش نامه احاديث پزشكي ،ص 543 تا 546 )‌.

بنا بر اين در اصل استفاده اين مواد و اهميت انرژي زايي آن ها جاي بحثي نيست . اما با توجه به هشدار هايي كه در مورد ضرر و زيان مواد قندي بيان مي شود اگر بخواهيم از همه اين ها نتيجه واحدي بگيريم شايد بتوان مقدار مصرف و نوع فراوري ماده شيرين را در مفيد يا مضر بودن آن دخيل دانست . يعني ضرر و زيان(قند ) را مربوط به وجود احتمالي مواد مضر حين فراوري و خالي بودن از همه عناصر مفيد موجود در نيشكر و چغندر و از طرفي غلظت بالاي قند و همچنين استفاده بيش از حد نياز دانست و فايده آن در اين كه بدن به همه مواد از جمله قند ها براي سوخت و ساز و تامين كالري نيازمند است و بايد در حد مفيد و معقول از آن ها استفاده كند .  

گفته مي شود خوردن خرما و كشمش با چاي مضر است زيرا هریک حبه قند حدود ۳ گرم وزن دارد. با این فرض که هریک گرم قند ۴ کیلوکالری انرژی تولید کند، انرژی دریافتی بدن با خوردن یک حبه قند معمولی ۱۲ کیلوکالری است. در حالی که بیشتر افرادی که چایشان را با تعدادی خرما، کشمش، توت خشک و...می خورند، حدود۶۰- ۵۰ کیلوکالری انرژی دریافت می کنند.بنابر اين ضرر خرما در اين موارد به خاطر زياد مصرف كردن است نه به خاطر خود خرما .

بايد بدانيم هر يك عدد خرما حدود 20 كيلو كالري دارد و در صورتي كه يك فنجان چاي با يك عدد خرما خورده شود 20 كيلو كالري به بدن مي رسد و باخوردن همين چاي با دو عدد قند با وزن 5 گرم برابري مي كند . يعني يك خرما برابر دو عدد قند . حال اگر كسي با اين فرض كه خرما ضرر ندارد تعداد خرماي بيشتري مصرف كند كالري دريافتي بالا مي رود و اين همان ضرري است كه براي خوردن چاي با خرما متصور است . اما اگر همان ميزان حداقلي رعايت شود و با در نظر گرفتن اين كه قند هيچ خاصيت اضافه تري جز قند بودن ندارد در كنار خرما كه آنتي اكسيدان و ويتامين و فيبر و ساير ريز مغذي ها را نيز در خود دارد و خود به تنهايي مي تواند واحد ميوه دريافتي روزانه را تامين كند . ترجيحا خرما برگزيده مي شود كه در عين حال بايد ميزان مصرف در كنترل باشد .

فرضيه هاي ديگري در مورد مصرف خرما با چاي مطرح است مانند باند شدن چاي با آهن خرما ، و يا اثر داغي چاي بر تركيبات خرما . بله خوردن چاي و هر مايعات داغ ديگري ضرر هاي خاص خودش را دارديعني صرف نظر از اين كه چاي را با چه شيرين كننده اي مصرف مي كنيم اما خوردن آن با درجه حرارت بالا زيان بخش است اما اگر حرارت در حد متعادلي باشد اثر خاصي بر تركيبات خرما ندارد . و نيز حتي كم شدن آهن موجود در خرما وقتي با چاي مصرف شود ، فوايد ساير ريز مغذي هاي خرما را كم نخواهد كرد .ضمن آن كه بايد دانست مصرف خود چاي نيز بايد در حد معقول و با غلظت كم باشد تا اثرات بد آن كاهش يابد .

منابع :

  1. اصول تغذيه رابينسون ، ترجمه ناهيد خلدي ، نشر سالمي ،1388
  2. ضيائي ،مهدي ،فرهنگ ميوه درماني ،انتشارات عصر جوان ،1393
  3. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران: تفسیر نمونه،ج14،دارالکتب الاسلامیه،قم،


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک