(زمان خواندن: 4 - 7 دقیقه)

الگوی بهره وری دربهداشت ودرمان (3)

سیدعلیرضاخبازقانع

مجموعه مقالات الگوی بهره وری دربهداشت ودرمان که ازابتدای سال جاری، همگام با ابلاغ طرح نهضت بهره وری دربهداری نیروی زمینی سپاه درفصلنامه درج گردیده است، سعی داردرویکردهای مختلف دراندازه گیری بهره وری مراکزدرمانی را به شمامعرفی نماید.

درمقالات درج شده ازاین مجموعه دردوشماره قبلی، بهره وری ازچشم اندازقرآن وروایات، بهره وری درسیاست های کلان کشوری، مفهوم نظری بهره وری ورابطه بهروری وسود، ضرورت تعیین وبهره گیری ازشاخص ها وویژگی های یک شاخص موردبحث واقع وشاخص های عملکردی وجایگاه آن دربهره وری بیمارستان بیان گردید.

دراین شماره ازمقاله ضمن تشریح ابعادمختلف بهره گیری ازیکی ازشاخص های کیفی معرفی شده درشماره قبلی، رویکردجامع نگری به بهره وری درقالب الگوی بهره وری نیروی انسانی ارائه می‌گردد.

بخش اول: شاخص میزان مرگ ومیرناخالصGross death rate:

درشماره قبلی مقاله تعدادی ازشاخص های کیفی معرفی گردیدکه دراین بخش به تشریح یکی ازشاخص ها (مرگ ومیرناخالص) پرداخته می‌شود.این شاخص ازتقسیم تعدادکل بیماران فوت شده دربیمارستان اعم ازمرگ نوزادوبزرگسالان دریک دوره خاص زمانی برکل تعدادبیماران ترخیص شده وفوتی های بیمارستان درهمان دوره زمانی ضرب درصدبه دست می‌آید.

میزان مرگ و میر ناخالص یک داده آماری خام از وقوع مرگ بیماران بستری در بیمارستان محسوب می‌شود که ارزش تحلیلی آن درپایش کارآیی (کیفیت) خدمات بیمارستان با افزودن داده‌های ریزآماری بیماران فوت شده دربیمارستان می‌باشد

باید توجه داشت در محاسبه شاخص‌های مرگ ومیر نباید اعداد اعشار بدست آمده را به عدد کامل گرد کنیم وبیمارانی که به صورت فوت شده به بیمارستان منتقل میشودند، جزو آمارمرگ و میر بیمارستانی محسوب نمی‌شود.

درمنابع موجود میزان مرگ و میر ناخالص قابل قبول درکل بیمارستان را دودرصد بیماران بستری درمحدوده زمانی یک ماه معرفی نموده است.

شایان ذکراست شاخص مرگ ومیردربخش های مراقبت ویژه بیمارستان اعم ازICU،CCU، ... با بهره گیری ازمنابع تخصصی باید موردارزیابی واقع گردد.

وزارت بهداشت درمان وآموزش پزشکی با برقراری نظام مراقبت ازمرگ مادر، نظام مراقبت ازمرگ نوزاد (زیربیست وهشت روز)، نظام مراقبت مرگ کودک 1 تا 59 ماهه، کنترل آمارمرده زایی (بعدازهفته بیست ودوم بارداری)، پایش آمارمرگ ومیرناشی ازحوادث، تفکیک آماری فوت بیماران بستری کمتروبیشترازبیست وچهارساعت دربیمارستان، مرگ دراثریک بیماری خاص،... آمارمورتالیته بیمارستان هارا پایش نموده ودراستانداردهای اعتباربخشی، آمارمرگ ومیربه عنوان یکی ازشاخص های اولویت داربیمارستانی موردتاکید واقع شده وکمیته مرگ ومیروعوارض بیمارستان موظف به بررسی آن گردیده است.

شاخص مرگ ومیرمادران از آن دسته از شاخص‌هایی است که در زمان وقوع محاسبه وبررسی می‌گردد و از شاخص‌های بسیار مهم و مورد توجه میباشدوبه همراه شاخص مرگ ومیرنوزاد وکودکان به عنوان یکی ازشاخص های سازمان جهانی بهداشت درارزیای وضعیت سلامت وکیفیت مراقبت ودرمان درهرکشورمحسوب می‌گردد.

با استنادبه شاخص‌های مرگ ومیرمیتوان میزان مهارت وتوانایی نیروی انسانی، تأمین تجهیزات وامکانات تخصصی ووجودنظام مراقبتی وپایش دقیق مدیریتی بیمارستان برکیفیت خدمات راموردارزیابی قراردادوازآن به عنوان یک شاخص کیفی دراثربخشی پیاده سازی برنامه بهره وری مبتنی برمدیریت هزینه‌ها درهربخش استفاده نمودوبراساس الگوی مدیریت کیفیت درجهت بهبودوارتقای آن باتدبیردرکنترل صحیح هزینه‌ها، منطبق برکیفیت خدمات بخش، برنامه ریزی واقدام نمود.

ازسایرشاخص های کیفی نظیرمیزان بروزعفونت های بیمارستانی، بروزعوارض بیمارستانی، ...نیزمشابه شاخص مرگ ومیرمی توان دراثربخشی برنامه بهره وری مالی یک بخش یا بیمارستان استفاده نمود، اگربا افزایش بهره وری اقتصادی یک بخش آمارمرگ ومیر، عفونت بیمارستانی وموربیدیته افزایش نیافته باشد، می‌توان برنامه ریزی انجام شده درکنترل هزینه‌ها وافزایش درآمدهای یک بخش را اثربخش توصیف نمود، درغیراینصورت این بهره وری زودگذربوده ونبایدآن را به عنوان مؤلفه ای ازموفقیت مطرح نمودزیراممکن است موجب غفلت مدیریت بخش ازکیفیت خدمات گردیده، ضمن آن که این امردرطولانی مدت به عنوان عامل کاهنده بهره وری اقتصادی بخش نمایان خواهدگردید.

بهتراست درتهیه الگوی بهره وری اقتصادی هربخش جهت جلوگیری ازانحراف برنامه‌های مدیریت هزینه عملکردآن بخش به تناسب نوع خدمات، همزمان شاخص‌های کیفی را انتخاب وپایش نمود.

بخش دومبهره وری نیروی انسانی:

دربررسی ابعادمختلف بهره وری دریک سازمان، می‌توان ازرویکردهای جامع نگردیگری نیز استفاده نمود. بهره وری نیروی انسانی و بهره وری انرژی را می‌توان به عنوان مهم‌ترین شاخص‌های جامع نگرارزیابی بهره وری معرفی نمود.

امروزه جایگاه نیروی انسانی به عنوان اصلی‌ترین سرمایه یک سازمان شناسایی گردیده ولذا به آن به عنوان یکی ازاثربخش ترین مؤلفه‌های تاثیرگذاربربهره وری توجه شده است.

در پایش تاثیرگذاری نیروی انسانی بربهره وری مراکزدرمانی می‌توان از شاخص‌های زیراستفاده نمود:

نسبت تعدادپزشک متخصص به تعدادتخت فعال بخش / بیمارستان

نسبت تعدادپرستار به تعدادتخت فعال بخش / بیمارستان

نسبت تعدادکل کارکنان به تعدادتخت فعال بخش / بیمارستان

نسبت پزشک متخصص به تعدادبیماربستری بخش / بیمارستان

نسبت تعدادپرستاربه تعدادبیماربستری بخش /بیمارستان

نسبت تعدادکارشناس آزمایشگاه به تعدادمراجعین بخش یا تعدادآزمایش های انجام شده

نسبت تعدادکارشناس رادیولوژی به تعدادمراجعین بخش یا گرافی‌های انجام شده

نسبت تعدادتکنسین اتاق عمل به تعداداعمال جراحی انجام شده

این شاخص‌ها را می‌توان با نسبت تعدادنیروی انسانی با تخصص‌های مختلف برای کلیه بخش‌ها ویاخدمات تخصصی بیمارستان تعمیم داد.

اما بهره وری نیروی انسانی را می‌توان اززاویه ای دیگرنیزموردشناسایی وارزیابی قراردادکه ازآن درصنعت به عنوان شاخص‌های رقابت پذیری نام برده می‌شود. این دوشاخص عبارتنداز:

الف- شاخص بهره وری هزینه کارکنان که ازتقسیم تولید ارزش افزوده به هزینه جبران خدمت کارکنان به دست می‌آید.

ب- شاخص بهره وری نیروی کارکه ازتقسیم تولید ارزش افزوده به تعداد کارکنان به دست می‌آید.

واحد این شاخص‌ها ریال بوده ومیتواندبراساس نفرسال، نفرماه، نفرروزونفرساعت استخراج گردد. این شاخص‌ها نشان خواهدهریک ازکارکنان چقدرارزش افزوده تولید نموده ویابه ازای یک واحد ریالی جبران خدمات پرداخت شده چه میزان ارزش افزوده ایجاد شده است.

برای تشریح این شاخص باید ابتدابه تعریف ارزش افزوده اقتصادی (Econimic Value Added) پرداخت،

ارزش افزوده اقتصادی راهبرد نیست، بلکه راهی است که نتایج را اندازه گیری می‌کند، با بهره گیری ازارزش افزوده اقتصادی می‌توان مدیران را به سمت برنامه‌های که نرخ بازده آن‌ها بیشتر ازنرخ هزینه سرمایه ای هدایت نمود.

مهم‌ترین کاربردهای ارزش افزوده اقتصادی،شناخت توانمندی‌ها وکارکردهای منابع انسانی و تحلیل مالی منطقی و سودمند از وضعیت و عملکرد مالی در مقایسه با سود حسابداریمی‌باشد.

ارزش افزوده اقتصادی در واقع برآورد سود اقتصادی واقعی یک شرکت می‌باشد و بیانگر باقیمانده سود پس از کسر هزینه سرمایه است.ارزش افزوده اقتصادی معیاری برای اندازه گیری توانایی مدیریت جهت افزایش عملکرد و ارزش افزوده است. ماهیت اصلی ارزش افزوده اقتصادی توسط ژول استرن و بنت استوارت در دهه 1970 پایه ریزی شد و در کتاب «جست وجو برای ارزش» به نام ایشان ثبت گردید. امروزه برنامه‌های تشویقی و پرداخت پاداش در شرکت‌های بزرگ دنیا بر مبنای توانایی مدیران در ایجادEVAمثبت، بنا نهاده شده است.

هر چقدرEVAشرکت بیشتر باشد، وضعیت شرکت مطلوب تر است؛ به عبارت دیگر، ارزش افزوده اقتصادی مثبت نشان دهنده تخصیص بهینه منابع و ایجاد ارزش در شرکت است. از طرفی ارزش افزوده اقتصادی منفی بیانگر اتلاف منابع و تخصیص غیر بهینه و ناکارآمد منابع شرکت است. اگر ارزش افزوده اقتصادی یک شرکت مثبت باشد، شرکت برای سهامداران سودآور است و این سود نشان دهنده توانمندی‌های مجموعه مدیران آن شرکت است؛ از این روEVA(سود مدیریت) نامیده می‌شود.

درشماره بعدی این مقاله به نحوه محاسبه ارزش افزوده اقتصادی وجایگاه آن دربهره وری درمراکزبهداشتی ودرمانی پرداخته خواهدشد.

منابع:

1- بررسی رابطه بینEVAو بازده واقعی سهام در بورس اوراق بهادار تهران، فتح الهی، افشین؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد؛ دانشگاه تهران

2-آشنایی با برخی مفاهیم اساسی حسابداری مدیریت،M. Shinder and D. McDowell، ترجمه صدیقی،روح الله


مقالات پزشکی تصادفي

اشتراک